Michaił Bułhakow

Michaił Bułhakow – życiorys poszatkowany

Michaił Bułhakow przyszedł na świat 15 maja 1891 roku w rodzinie o głębokich tradycjach duchownych. Jego ojciec, Afanasij Bułgakow, był uznanym historykiem religii i profesorem w Kijowskiej Akademii Duchownej, z kolei jego matka, Varvara Mikhailovna Bulgakova, prowadziła stancję. Był najstarszym z sześciorga pozostałego rodzeństwa, co miało niebagatelny wpływ na jego całe późniejsze życie.

Przyszły autor „Mistrza i Małgorzaty” od najmłodszych lat nasiąkał atmosferą sztuki i miłości do literatury. Jego rodzice, mimo stosunkowo skromnych zarobków, starali się bowiem zapewnić swoim dzieciom wszechstronne wykształcenie, dbając, aby te miały codzienny kontakt z kulturą. Mając 18 lat, Michaił podjął studia na kierunku medycznym na Imperatorskim Kijowskim Uniwersytecie św. Włodzimierza. W trakcie nauki wziął ślub z kobietą imieniem Tatiana.

Po ukończeniu studiów w 1916 roku dostał nakaz rozpoczęcia pracy jako lekarz wojskowy w guberni smoleńskiej. Razem z żoną prowadził tam szpital, w którym w ciągu roku leczonych było łącznie… aż 15 tysięcy osób. Targające ówczesną Rosją niepokoje społeczne oraz widmo nadciągającej rewolucji skłoniły małżeństwo Bułhakowów do rozważenia emigracji. Ostatecznie do niej jednak nie doszło, a Michaił zaczął coraz mocniej uzależniać się od morfiny, do której jako lekarz miał niemal nieograniczony dostęp.

W czasie powstania w Kijowie, które wybuchło na początku 1918 roku, walczył u boku różnych stron. Ostatecznie, prawie 2 lata później, został zmuszony do ewakuowania się na północny Kaukaz, a konkretniej do Władykaukazu, gdzie postanowił porzucić dobrze zapowiadającą się karierę lekarza i spróbować swoich sił jako pisarz oraz dziennikarz.

W 1921 roku zamieszkał w Moskwie, w której to zaczął publikować kolejno takie dzieła, jak „Notatki na mankietach”, „Diaboliadę” oraz „Białą gwardię”. Utwory te wzbudziły mieszane opinie krytyków literackich i stały się przedmiotem zaciekłych dyskusji. Praca twórcza nie przyniosła mu jednak upragnionych profitów finansowych, przez co Bułhakow stanął przed koniecznością imania się różnych – mniej i bardziej poważnych – zajęć. Jednym z nich było aktorstwo, do którego ten przejawiał podobno spory talent.

Trudności w pracy odbiły się również na jego życiu prywatnym. W 1924 roku postanowił więc rozwieść się z Tatianą i związać ze swoją redakcyjną koleżanką, Lubow Jewgienijewną Biełoziorską. Małżeństwo z drugą żoną przetrwało kilka lat. W 1931 roku wziął bowiem ślub z Heleną Siergiejewną Szyłowską, która przez wielu badaczy uznawana jest za najważniejszą kobietę w życiu tego pisarza.

Pogarszająca się sytuacja polityczno-społeczna Związku Radzieckiego oraz rosnący terror mocno wpłynęły także na codzienność Bułhakowa. Fiaskiem zakończyła się prośba o zatrudnienie go w jednym z lokalnych teatrów oraz jego próba wyjazdu za granicę.

W międzyczasie kontynuował pracę nad „Mistrzem i Małgorzatą” – utworem, którym zapisze się złotymi zgłoskami w historii współczesnej literatury. Pisarz wielokrotnie zmieniał jego kształt i modyfikował poszczególne fragmenty. Ostatecznie książka wydana została już po jego śmierci, w 1966 roku.

Po wybuchu II wojny światowej wyjechał wraz z żoną do Leningradu, w którym to zaczął coraz bardziej podupadać na zdrowiu. Okazało się, że przyczyną pogarszającego się samopoczucia była postępująca nerczyca, z którą zmagał się przed laty również jego ojciec. Wiedząc, że nie zostało mu wiele czasu, zaczął gorączkowo nanosić kolejne poprawki do „Mistrza i Małgorzaty” – ostatnie z nich dyktował swoim bliskim. Zmarł 10 marca 1940 roku.

Michaił Bułhakow – książki. Wybrane tytuły, które warto znać

„Mistrz i Małgorzata”

Najsłynniejsza powieść Michaiła Bułhakowa, wydawana początkowo w wersji ocenzurowanej. W fenomenalny sposób łączy w sobie ona różne gatunki i style literackie, lawirując między groteską, romansem, fantastyką a nawet powieścią filozoficzną. Akcja rozgrywa się w latach 30. XX wieku w Moskwie, do której pewnego dnia przybywa razem ze swoją świtą sam szatan – Woland. Wizyta ta staje się początkiem komicznych i niecodziennych zwrotów akcji, które destabilizują życie mieszkańców miasta. W tym samym czasie jesteśmy świadkami rozwoju miłości tytułowego Mistrza i Małgorzaty – romansu beznamiętnie rozkochanych w sobie, jednak niezwykle skomplikowanych osobowości.

Trzecią osią kompozycyjną są czasy biblijne, w których przedstawione zostało spotkanie Poncjusza Piłata z Jeszuią Ha-Nocri – literacką wizją samego Chrystusa.

„Mistrz i Małgorzata” nie jest jednak wyłącznie złożoną, wielowątkową fabułą z fantastycznie nakreślonymi postaciami (z niezapomnianym kotem Behemotem na czele) – to pogłębiona refleksja nad istotą dobra i zła oraz miłości, której siła czasami jest w stanie przezwyciężyć samą śmierć.

„Biała gwardia”

Jeden z najwcześniejszych utworów Bułhakowa, koncentrujący się na wydarzeniach, jakie miały miejsce w Kijowie w 1918 roku, kiedy to pomiędzy wojskami Symona Petlury a oddziałami wiernymi hetmanowi rozgrywa się krwawa bitwa o to miasto. Wnikliwy opis społecznych niepokojów oraz wojennej zawieruchy przeplatany jest tu z historiami jednostek bezpośrednio i pośrednio zaangażowanych w ten konflikt.

„Diaboliada”

Przewrotna nowela ukazująca absurdy radzieckiego systemu politycznego na początku lat 20. ubiegłego wieku. Głównym bohaterem utworu jest niejaki Korotkow, który po zwolnieniu z pracy przekonuje się na własnej skórze, jak wygląda rosyjska biurokracja. Mężczyzna powoli zaczyna wpadać w obłęd, nabierając przekonania, że tym, co napędza ową machinę, jest nic innego jak demoniczna siła.

„Zapiski młodego lekarza”

Zbiór kilku nowel Bułhakowa, inspirowanych jego własnymi doświadczeniami zawodowymi. Jej bohaterem jest świeżo upieczony lekarz, który po zakończeniu studiów zostaje wysłany na daleką prowincję, gdzie odtąd staje się zdany wyłącznie na samego siebie.

„Iwan Wasiljewicz”

Satyra na realia Związku Radzieckiego lat 30. Genialny szalony naukowiec, Timofiejew, pracuje nad maszyną umożliwiającą podróże w czasie. Pochłonięty pracą nad wynalazkiem, nie zwraca uwagi ani na odejście żony, ani na to, że oddaje jej swoje ostatnie pieniądze, przez co nie jest w stanie opłacić czynszu. W wyniku niespodziewanego splotu wydarzeń wraz z administratorem swojego domu przenosi się za pomocą urządzenia na dwór Iwana IV Groźnego. Sam car przenosi się zaś do… mieszkania Timofiejewa.

Michaił Bułhakow – cytaty. 10 niezapomnianych sentencji

• „Rękopisy nie płoną”.
• „Kotom nie wolno! Z kotami nie wolno! Psik! Wyłaź, bo zawołam milicjanta!”
• „Kryje się coś niedobrego w mężczyznach, którzy unikają wina, gier, towarzystwa pięknych kobiet i ucztowania. Tacy ludzie albo są ciężko chorzy, albo w głębi duszy nienawidzą otoczenia”.
• „Nie wiadomo, dlaczego wszyscy mówią do kotów „ty”, choć jako żywo żaden kot nigdy z nikim nie pił bruderszaftu”.
• „To wódka? – słabym głosem zapytała Małgorzata. Kot poczuł się dotknięty i aż podskoczył na krześle. – Na litość boską, królowo – zachrypiał – czy ośmieliłbym się nalać damie wódki? To czysty spirytus”.
• „Któż to ci powiedział, że nie ma już na świecie prawdziwej, wiernej, wiecznej miłości? A niechże wyrwą temu kłamcy jego plugawy język!”
• „Dobrze, już dobrze – powiedział mistrz, roześmiał się i dodał: – Oczywiście, ludzie ograbieni ze wszystkiego jak my oboje szukają ocalenia u sił nadprzyrodzonych”.
• „Tchórzostwo nie jest jedną z najstraszliwszych ułomności, ono jest ułomnością najstraszliwszą.”
• „Wszystko przeminie. Cierpienia, męki, krew, głód i mór. Sczeźnie miecz, ale gwiazdy pozostaną także i wtedy, kiedy nawet cień naszych ciał i sprawnie pozostanie już na ziemi. Nie ma człowieka który by tego nie wiedział”.
• „Ten, który kocha, powinien dzielić los tego, kogo kocha”.

Rozkochaj się w twórczości Michaiła Bułhakowa i zanurz w świecie jego książek

„Mistrz i Małgorzata” jest książką, po którą przed śmiercią każdy z nas powinien sięgnąć przynajmniej raz. Na naszej stronie znajdziesz najsłynniejsze utwory autorstwa Michaiła Bułhakowa w atrakcyjnej cenie – a także poświęconą mu biografię Marietty Czudakowej „Michaił Bułhakow. Życie nieoczywiste”. Sprawdź również inne pozycje w kategorii „literatura piękna obca”, gdzie znajdziesz inne dzieła najwybitniejszych twórców literatury rosyjskiej – w tym Fiodora Dostojewskiego, Lwa Tołstoja czy Antoniego Czechowa.