Oszpicyn

MIASTO PEŁNE SEKRETÓW

KULTURIADA

Recenzowanie niniejszej książki wywołuje u mnie mieszane uczucia – zarówno zachwyt, jak i pewien niepokój, co doskonale oddaje jej treść i tematykę. Czy "Oszpicyn" jest równie enigmatyczny i fascynujący jak jego tytuł? Sprawdźmy! Nie jest tajemnicą – w końcu wskazuje na to sam opis powieści – że "Oszpicyn" to żydowska nazwa Oświęcimia. Już sam tytuł sugeruje, że Krzysztof Zajas zabiera nas w podróż po mieście i jego ukrytych, żydowskich sekretach. Oświęcim to miejsce, które w większości przypadków przywołuje na myśl tragedię Holokaustu i okrucieństwa II wojny światowej. Dla wielu jest to temat niezwykle bolesny, a współczesne książki podejmujące go, jak chociażby "Tatuażysta z Auschwitz" czy "Podróż Cilki", bywają odbierane jako kontrowersyjne. Sam fakt, że Zajas postanowił sięgnąć po tę tematykę, zasługuje na uwagę. Autor jednak nie tworzy klasycznej literatury obozowej – wykorzystuje ponurą atmosferę miasta jako tło dla własnej, oryginalnej opowieści, zamiast uczynić ją główną osią narracji. "Oszpicyn" łączy w sobie elementy powieści kryminalnej, reportażu i horroru. Śledzimy losy dziennikarza Wojciecha Jaromina, który natrafia na ślad dziwnych wydarzeń związanych z ukrytym przed laty żydowskim złotem. Brzmi dość niewinnie, prawda? A jednak w mieście co pięć lat dochodzi do brutalnych morderstw, których sprawcami są... dzieci. To makabryczne zjawisko, przypominające cykliczne zbrodnie znane z "To" Stephena Kinga, budzi niepokój i potęguje grozę. Kontrast między dziecięcą niewinnością a okrutnymi czynami, jakie popełniają, sprawia, że czytelnik wielokrotnie odczuwa ciarki na plecach. Historia obejmuje kilkanaście lat i wbrew pozorom nie rozrzedza fabuły, lecz dodaje jej głębi. Niektóre tajemnice nie rozwiązują się od razu – i Zajas doskonale to rozumie. Mimo że w mieście regularnie dochodzi do zbrodni, tylko Jaromin dostrzega powiązania między nimi a tragiczną historią Oświęcimia. Ta obojętność otoczenia staje się jednym z najbardziej frustrujących, ale i intrygujących aspektów powieści. Zajas ukazuje ludzką skłonność do zapominania, ignorowania i nawet wykorzystywania przeszłości dla własnych korzyści. Można odnieść wrażenie, że książka stanowi metaforę naszej codziennej obojętności wobec okrucieństw dziejących się na świecie. Niestety, bohaterowie nie są najmocniejszą stroną powieści. Choć sama historia angażuje, postacie często wypadają płasko i trudno się z nimi utożsamić. Nawet główny bohater, Jaromin, nie budzi silnych emocji. Pewnym wyjątkiem jest Henryk Hirsz, który najlepiej rozumie, co dzieje się w Oświęcimiu, a jego plan deratyzacji miasta należy do najciekawszych fragmentów książki. Niemniej większość postaci nie zapada w pamięć, co jest niewątpliwie zmarnowaną szansą. Na uwagę zasługuje natomiast styl autora. Zajas potrafi budować napięcie, stopniowo odkrywając przed czytelnikiem kolejne zagadki i mylnie prowadząc go przez plątaninę tropów. Jego narracja jest niejednoznaczna – z jednej strony dostarcza informacji, z drugiej skutecznie ukrywa kluczowe elementy intrygi. To sprawia, że lektura wymaga zaangażowania, ale daje też satysfakcję. Podsumowując, "Oszpicyn" to powieść, której siłą jest nie tylko mroczna atmosfera, ale także wielopoziomowa narracja i stopniowe odkrywanie tajemnic miasta. To historia wymagająca skupienia, momentami przytłaczająca, ale ostatecznie satysfakcjonująca. Może nie będzie to książka, do której wrócicie wielokrotnie, ale na pewno nie pozostawi was obojętnymi.