Huryska

Huryska, czyli walka o pamięć.

Anna

Ktoś w Internecie polecił ten tytuł, sam w sobie intrygujący, bo, wstyd się przyznać, nic mi nie mówił. Sprawdziłam znaczenie słowa. Już wiedziałam, czego ta powieść będzie dotyczyć. Literatura algierska napisana po francusku przez pisarza, który ponoć opanował ten język jako dorosły. Nagrodzona w 2024 roku Prix Goncourt. Zapowiadało się nieźle… Nie była to lektura ani łatwa, ani lekka, ani przyjemna. Musiałam ją sobie dawkować, żeby dotarł do mnie jej przekaz i żeby przetrawić niewyobrażalne barbarzyństwo, którego doświadczyła bohaterka i narratorka, dwudziestosześcioletnia Aube, kobieta, która, nie mogąc mówić, posługuje się głosem wewnętrznym i prowadzi monolog z fasolką, dziewczynką (tak przeczuwa), którą nosi w swym łonie. Próbuje jej wytłumaczyć, dlaczego musi zażyć tabletki poronne. Algieria, to nie jest kraj dla kobiet. Lepiej pozostać hurysą w muzułmańskim raju niż trafić na ten ziemski padół. Aube dzieli swoje życie na dwie części. W pierwszej, do lat 6, nosi imię arabskie, mieszka z rodzicami i siostrą Tajmuszą w górach Warsenis. Jej życie kończy się w nocy 31 grudnia 1999 r., gdy doszło do masakry w jej wiosce Had Szekala. Zarżnięto wtedy całą jej rodzinę, sąsiadów. Tysiąc osób. Jej niedokładnie odcięto głowę i potem lekarze dokonali cudu dzięki determinacji Chadidżi, nowej matki, która nadała jej imię Aube ( Świt). Od 1 stycznia 2000 roku zaczyna nowe życie, z dziurą po tracheotomii, z kaniulą, z uszkodzonymi strunami i blizną od ucha do ucha niczym koszmarny „uśmiech”. Chadidża, sama dziecko-podrzutek, jest prawniczką i porusza niebo i ziemię, by uczynić Aube szczęśliwą. Ta, gdy dorośnie, zostaje fryzjerką w Oranie, ale niedługo pocieszy się swoją niezależnością, niepokornością. Zadba o to imam z pobliskiego meczetu. Aube jest chodzącym dowodem dla jednych, wyrzutem sumienia dla innych. Jest świadkiem wojny domowej z lat 90., o której współcześnie nie można mówić, bo weszła w życie „ustawa o niepamięci”. Sama więc zaczyna wątpić, czy dobrze zapamiętała traumatyczne przeżycia jako 6-letnia dziewczynka. O wojnie wyzwoleńczej przeciwko Francuzom (1954-1962) wszyscy mówią, czczą jej bohaterów, ale 200 tysięcy ofiar wojny domowej wyparto z pamięci. O co była ta bratobójcza wojna między algierskim wojskiem a „wojownikami Boga”, czyli różnego typu islamistami. Nikt już nie pamięta. Decyzją prezydenta obiecano amnestię dla partyzantów, „brodaczy”, terrorystów. Autor ironicznie stwierdza, że wszyscy byli tylko zwykłymi kucharzami… Dwie strony konfliktu były zadowolone. Zapanował pozorny pokój. Tylko nikt nie upomniał się o ofiary. Aube kilka razy odstępuje funkcję narratora innym spotkanym przypadkowo ludziom. Do głosu dochodzi Issa, niepiśmienny mężczyzna z zasłużonej rodziny księgarzy i drukarzy, który w swych rwanych, chaotycznych opowieściach (Aube słucha) przywołuje fakty, liczby, daty i swoje traumatyczne przeżycia. Pisać nie umie, więc opowiada, czy chcą go słuchać czy nie, bo chce ocalić od zapomnienia to, co skazano na niepamięć. Kolejną ofiarą wojny domowej jest Hamra, którą „wojownicy Boga”, a w istocie mordercy i gwałciciele porwali w przeddzień długo wyczekiwanego ślubu i uprowadzili w góry. W islamie jest zapotrzebowanie na dziewice. Po co czekać na obietnicę hurys w zaświatach, jak można je mieć tu i teraz, gwałcić, maltretować. Ta lektura ciągle jest we mnie. Kamel Daoud nie napisał powieści historycznej z odległych czasów. Walka Aube o pamięć o ofiarach, o niezależność, o wolność przekonań dzieje się tu i teraz. Pisarz ukazał świat, w którym kobieta nie może sama podróżować, nie może nosić spodni, nie może siedzieć na publicznej ławce i patrzeć na morze, nie może sama wyjść na ulicę, chyba że w czasie, gdy wszyscy mężczyźni modlą się w meczecie (wtedy kobiety przybiegają do salonu fryzjerskiego Aube i cieszą się chwilową wolnością). Kobieta nie może podnieść głosu w obecności mężczyzn i w ogóle jest nikim, gdy nie ma przy niej mężczyzny, który by jej pilnował. Nie do uwierzenia. Nie do przetrawienia. Dla nas nie do zaakceptowania. Kamel Daoud w bardzo oryginalnej formie, czasami nieco męczącej przez świadome powtórzenia, za to pięknym językiem (aż niemożliwe, że francuskiego nauczył się jako dorosły!) wyraził krytykę fundamentalizmu islamskiego i kultury opartej na patriarchacie. Przez swoich został uznany za zdrajcę. Mieszka we Francji. Polecam gorąco „Huryskę”. Nie mogę o niej zapomnieć. Ponoć „Zapomnienie jest aktem miłosierdzia ze strony Allaha”…