Lázár

“Lázár” Nelio Biedermanna jest opisywany jako objawienie młodej literatury, która ubrana w wiekowe futro europejskiej sagi rodzinnej, rozsadziła świat współczesnej literatury. Autor, porównywany do Thomasa Manna, z pewnością zasługuje na uwagę, jednak w moim odczuciu “Lázára” nie powinno się porównywać do “Buddenbrooków”, ponieważ zamierzenia tych powieści są zupełnie inne.

“Lázár” nie ma rozmachu wielkiej powieści historycznej skrupulatnie łączącej ogrom wątków, nie przedstawia konstatacji na temat czasów. Autor bardziej operuje symbolem i nastrojem, sięga po gotyckie motywy, intelektualne nawiązania, bawi się konwencją i tworzy mocne, sugestywne obrazy. Czytelnik nie znajdzie tu rozliczeń z historią Węgier, z wojnami, z Holokaustem czy faszyzmem i komunizmem. Za to zachwyci się atmosferą, elegancją literackiej stylizacji, analizą mitu rodziny, baśniowością na początku powieści i stopniowym osadzaniem w historii w miarę upływu narracji.

Książka Nelio Biedermanna przyciąga również tematem – stawia pytanie i pokazuje, co dzieje się z rodziną arystokratyczną, która żyje w swojej baśni, lecz świat wokół przestaje się tym przejmować. Wielka historia – rozpad starego porządku w Europie – sprawia, że dotychczasowy status, majątek, mit wielkości przekształca się w ponurą konieczność życia bez dawnych przywilejów, gdyż znana hierarchia klasowa uległa zniszczeniu.

Debiut młodego pisarza wciąga i na długo zostaje z czytelnikiem; język jest zjawiskowy, a koncepcja interesująca, ale sięganie po “Lázár” z nastawieniem na dzieło absolutnie epokowe może zrobić lekturze więcej krzywdy niż dobrego. Na początek wystarczy powiedzieć, że jest imponującą wizją literacką – piękną, niepokojącą i świadomie niejednoznaczną.



Anna, księgarka, Wrocław, CH Magnolia Park

Nelio Biedermann, mając zaledwie 22 lata, stworzył powieść, która w moim odczuciu stanowi wręcz uosobienie "Oniryzmu" — konwencji literackiej niezwykle bliskiej mojemu sercu i zawsze wywołującej u mnie ogromny uśmiech, gdy natrafię na niego w trakcie lektury. Uwielbiam to specyficzne uczucie, kiedy autor prowadzi czytelnika przez historię za pomocą środków i narzędzi charakterystycznych dla snu, prezentując nam opowieść nieoczywistą, symboliczną i momentami wręcz nierealną. „Lazar” jest właśnie takim przykładem. Mimo kilku potknięć typowych dla bardzo młodych autorów, książka Biedermanna jawi mi się jako jedna z najciekawszych, a z pewnością jedna z najlepiej napisanych powieści 2026 roku.



Największą siłą tej książki pozostaje zdecydowanie język i styl autora. Trudno nie być pod wrażeniem tego, jak sprawnie tak młody pisarz operuje słowem pisanym. „Lazar” został napisany niezwykle pięknie — pełen jest sugestywnych opisów, poetyckich obrazów i podniosłych sformułowań, które sprawiają, że podczas lektury ma się poczucie obcowania z czymś wyjątkowym i niezwykle oryginalnym. Jeśli miałbym wskazać jedną i do tego najważniejszą zaletę tej powieści, bez wahania byłby nim właśnie wspomniany przeze mnie język.



W moim odczuciu „Lazar” jest również całkiem udanym przykładem realizmu magicznego. Oczywiście Biedermannowi daleko jeszcze do takich mistrzów gatunku jak Gabriel García Marquez, Haruki Murakami czy Jose Saramago, ale trudno odmówić mu sprawnej umiejętności balansowania między realizmem a fantastyką. Dzięki temu powstaje historia jednocześnie poważna i baśniowa — zawieszona gdzieś pomiędzy snem, poematem i klasyczną sagą rodzinną. Właśnie dlatego „Lazar” wydaje mi się bardzo dobrym punktem wyjścia dla osób, które dopiero chcą rozpocząć swoją przygodę z realizmem magicznym, zanim sięgną po o wiele cięższe i bardziej wymagające ksiązki z tego gatunku.



Młody wiek autora okazuje się jednak także pewnym przekleństwem, bo podczas lektury trudno nie zauważyć błędów wynikających po prostu z braku większego doświadczenia. Widać, że Biedermann ma ogromne ambicje i chce stworzyć dzieło wyjątkowe, co częściowo mu się przecież udaje, czego przykładem może być niniejsza recenzja, jednak momentami można odnieść wrażenie, że "Lazar" jest podręcznikowym przykładem sformułowania "przerost formy nad treścią". Autor jakby zapomina miejscami o skupieniu się na wykreowanych przez siebie bohaterach i pogłębieniu ich portretów psychologicznych, nie mówiąc już o bardziej pogłębionej fabule. Na szczęscie, jak już wspomniałem wcześniej, Biedermann nadrabia językiem, dzięki czemu owe mankamenty nie są aż tak odczuwalne.



W tym kontekście przypomina mi się słynna zasada „Strzelby Czechowa”, według której każdy element pojawiający się w opowieści powinien mieć swoje znaczenie dla prezentowanej fabuły. Tymczasem w „Lazarze” pojawia się sporo motywów i pomysłów, które budują klimat, ale ostatecznie nie prowadzą do niczego konkretnego. Bohaterowie o przezroczystej skórze czy rozmawiający z cieniami świetnie wpisują się w estetykę realizmu magicznego, jednak momentami sprawiają wrażenie dodanych bardziej dla efektu niż faktycznej potrzeby fabularnej. Biedermann zdaje się wrzucać do swojej historii wszystko, co uznał za interesujące, przez co niektóre elementy pozostają niedopowiedziane albo zwyczajnie niewykorzystane. Nie psuje to całkowicie odbioru książki, ale mam nadzieję, że w kolejnych powieściach autor skupi się przede wszystkim na treści i sposobie jej prezentowania.



Bardzo ciekawie wypada natomiast zestawienie losów rodziny Lazarów z burzliwą, stuletnią historią Węgier — od czasów Austro-Węgier aż po powstania przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Biedermann pokazuje wielką historię przez pryzmat prywatnych doświadczeń bohaterów, tworząc opowieść jednocześnie intymną i mocno osadzoną w historycznych realiach. To historia pełna emocji, perwersji, zdrad i rodzinnych dramatów, momentami wręcz zachaczająca o skandal. Trzeba jednak zaznaczyć, że sami Lazarowie nie są bohaterami, z którymi łatwo się zżyć — często sprawiają raczej wrażenie figur wykorzystywanych przez autora do budowania określonego klimatu i konwencji. Efekt końcowy pozostaje jednak fascynujący: to coś pomiędzy surrealistyczną sagą rodzinną, poematem pisanym prozą i onirycznym snem z historią społeczną w tle.



Choć „Lazar” nie jest książką, którą polecałbym przede wszystkim dla samej fabuły, to bez wątpienia jest to powieść zachwycająca językiem i stylem. Już teraz widać ogromny talent Nelio Biedermanna i jeśli w przyszłości uda mu się wyeliminować błędy widoczne w niniejszej powieści, jestem przekonany, że będzie o nim jeszcze swego czasu bardzo, ale to bardzo głośno.

Sentymentalna, wrażliwa a przez to dla wielu czytelników (w tym dla mnie) niezbyt wciągająca i mało ciekawa opowieść o historii węgierskiej rodziny barona von Lazar u schyłku cesarstwa austrowęgierskiego i upadku monarchii Habsburgów opowiedziana na przestrzeni trzech pokoleń.

Debiutujący tą powieścią 23 letni autor opisuje do bólu prawdziwie tamte czasy, bez zbędnych ozdobników prezentuje normy społeczne, wzorce zachowań i reakcje różnych grup społecznych na rozgrywające się wydarzenia społeczno-polityczne. Niestety sposób w jaki to robi powoduje, że losy bohaterów przeciekają przez palce czytelnika nie pozostawiając w nim żadnych głębszych emocji czy myśli.

Nie rozumiem zachwytów nad tą książką i powodów, dla których autor został okrzyknięty literackim fenomenem.

Uważam, że to przeciętna i przereklamowana książka opisująca w niezbyt imponując sposób losy szlacheckiej, węgierskiej rodziny na przestrzeni trzech pokoleń w ważnych dla tego kraju momentach.