Codex Minor

JAK TO JEST BYĆ SKRYBĄ?

KULTURIADA

„Jak to jest być skrybą?” – zapytał kiedyś pewien ciekawski druid, słysząc w odpowiedzi, że „to nie ma tak, że dobrze albo niedobrze”. I muszę przyznać, że ten żartobliwy dialog wyjątkowo dobrze pasuje do najnowszej powieści Karo M. Nowak. Życie skryby przedstawione w „Codex Minor” zdecydowanie nie należy do łatwych, jednak możliwość obserwowania pracy człowieka tworzącego jedną z najsłynniejszych ksiąg świata, szczególnie z perspektywy wygodnego fotela czytelnika, okazuje się doświadczeniem niezwykle fascynującym i inspirującym. I tu pojawia się pytanie: czy opowieść o średniowiecznym czeskim skrybie i trudach jego zawodu rzeczywiście może być aż tak interesująca? Moim zdaniem zdecydowanie tak — zwłaszcza gdy za historią stoi tak sprawne i pełne wyczucia pióro jak u Karo M. Nowak. Choć dla części odbiorców temat może wydawać się na pierwszy rzut oka dość ciężki lub niszowy, warto dać tej książce szansę i zanurzyć się w historię słynnego „Codexu Gigas” oraz losy Ondry i Zdeslava. Ogromne wrażenie robi sposób, w jaki autorka porusza się pomiędzy fikcją a historycznymi faktami, zręcznie łącząc oba elementy w spójną i wiarygodną całość. Nowak proponuje własną interpretację legendy związanej z powstaniem „Codexu Gigas”, ale robi to bez popadania w przesadną fantazję, umiejętnie wykorzystując historyczne niedopowiedzenia pozostawione przez badaczy. Widać, że świetnie odnajduje się w tej konwencji — wydobywa z przeszłości zapomniane historie, zestawiając je z mentalnością i stereotypami epoki. Dużą rolę odgrywa tutaj także język powieści: stylizowany, momentami przypominający staroczeski, przeplatany łacińskimi sentencjami i archaizmami. Dzięki temu autorka bardzo sugestywnie oddaje klimat średniowiecza i buduje gęstą, autentyczną atmosferę. Powstaje książka, która z jednej strony oddaje realia epoki, a z drugiej stanowi przemyślany komentarz historyczno-kulturowy. „Codex Minor”, dzięki charakterystycznemu językowi i specyficznemu humorowi, pozostaje jednocześnie bardzo przystępny dla współczesnego czytelnika. Mimo wyraźnej stylizacji powieść nie popada w przesadę ani sztuczność, a sama lektura nie sprawia trudności porównywalnych choćby z „Synastrią” Marcina Świątkowskiego czy „Imieniem róży” Umberta Eco. I choć są to książki zupełnie innego kalibru, mam wrażenie, że sympatycy prozy Eco mogą odnaleźć w „Codexie Minor” podobny rodzaj inteligentnego humoru i zamiłowania do historycznych szczegółów. Podczas lektury wielokrotnie łapałem się na tym, że nie chciałem kończyć tej książki. Bardzo szybko dałem się wciągnąć w klimat opowieści i naprawdę polubiłem jej bohaterów. Chciałem spędzić z nimi więcej czasu, dalej obserwować walkę Ondry z przeznaczeniem i jego pragnienie wolności. Karo M. Nowak skutecznie zamknęła mnie w surowym, ale jednocześnie zaskakująco przytulnym klasztorze pośród bezkresnych czeskich pól i wzgórz. Niestety każda historia kiedyś się kończy i tak samo stało się z „Codexem Minor”. Jestem jednak przekonany, że opowieść o Ondrze i tajemnicy „Codexu Gigas” zostanie ze mną na długo i jeszcze nieraz będę do niej wracał.