Codzienność i groza. Trzecia Rzesza w 1943 roku

Co powiedzieć, aby zostać skazanym na śmierć? Ilu żołnierzy musi zginąć, by zakończono wojnę? Ilu obywateli musi się zbuntować, aby odeprzeć totalitaryzm? Czy ludzkie bestialstwo ma granice? Te pytania kotłują się w głowie czytelnika książki Olivera Hilmesa.

Autor opowiada historię III Rzeszy z perspektywy zarówno zwykłych, jak i znanych obywateli. Jest rok 1943 — klęska pod Stalingradem, wojna totalnej, państwo, w którym najwyżsi urzędnicy przejadają majątek kraju, organizują wystawne przyjęcia i bardziej zaabsorbowani są wyprawieniem 50. urodzin Hermanna Göringa niż dramatyczną sytuacją na froncie czy nasilającymi się nalotami alianckimi na niemieckie miasta.

Choć główną postacią tej opowieści jest Karlrobert Kreiten — wybitny młody pianista, który po nieopatrznym komentarzu na temat Hitlera zostaje zadenuncjowany, trafia do więzienia, a następnie ginie przez powieszenie — Hilmes tworzy szeroką mozaikę wydarzeń i postaci uwikłanych w funkcjonowanie krwiożerczego systemu. Poznajemy odwagę cywilną rodzeństwa Schollów i Christopha Probsta, bohaterstwo Idy Jauch oraz Mildred i Arvida Harnacków pomagających Żydom, a także niezłomność Ruth Andreas-Friedrich i jej męża, działających w ruchu oporu.

„Codzienność i groza” to książka potrzebna nie tylko Niemcom — by mierzyć się z własną historią, bohaterami i oprawcami — lecz także Polakom, gdyż pozwala zrozumieć, czym był faszyzm i co działo się z państwem niemieckim oraz jego obywatelami, wśród których byli przecież także ludzie ginący za defetyzm i nieprawomyślność, ryzykujący życie, by pomagać prześladowanym, tracący bliskich.

Należy jednak pamiętać, że książka rekonstruuje wydarzenia tylko jednego roku — być może kluczowego dla zmiany myślenia wielu obywateli III Rzeszy, totalitaryzm zaś nie zaczyna się od masowych egzekucji, lecz od przyzwolenia, strachu i obojętności. Czytając ją, trudno nie dostrzec podobieństw między faszystowskimi Niemcami a współczesną Rosją — mechanizmy propagandy, przemocy i kontroli społecznej wydają się niepokojąco znajome. W czasach radykalizacji nastrojów politycznych pamięć o historii jest niezbędna — a reportaż Hilmesa skutecznie tę pamięć przywraca.



Anna, księgarka, Wrocław, CH Magnolia Park

Co powiedzieć, aby zostać skazanym na śmierć? Ilu żołnierzy musi zginąć, by zakończono wojnę? Ilu obywateli musi się zbuntować, aby odeprzeć totalitaryzm? Czy ludzkie bestialstwo ma granice? Te pytania kotłują się w głowie czytelnika książki Olivera Hilmesa.

Autor opowiada historię III Rzeszy z perspektywy zarówno zwykłych, jak i znanych obywateli. Jest rok 1943 — klęska pod Stalingradem, wojna totalnej, państwo, w którym najwyżsi urzędnicy przejadają majątek kraju, organizują wystawne przyjęcia i bardziej zaabsorbowani są wyprawieniem 50. urodzin Hermanna Göringa niż dramatyczną sytuacją na froncie czy nasilającymi się nalotami alianckimi na niemieckie miasta.

Choć główną postacią tej opowieści jest Karlrobert Kreiten — wybitny młody pianista, który po nieopatrznym komentarzu na temat Hitlera zostaje zadenuncjowany, trafia do więzienia, a następnie ginie przez powieszenie — Hilmes tworzy szeroką mozaikę wydarzeń i postaci uwikłanych w funkcjonowanie krwiożerczego systemu. Poznajemy odwagę cywilną rodzeństwa Schollów i Christopha Probsta, bohaterstwo Idy Jauch oraz Mildred i Arvida Harnacków pomagających Żydom, a także niezłomność Ruth Andreas-Friedrich i jej męża, działających w ruchu oporu.

„Codzienność i groza” to książka potrzebna nie tylko Niemcom — by mierzyć się z własną historią, bohaterami i oprawcami — lecz także Polakom, gdyż pozwala zrozumieć, czym był faszyzm i co działo się z państwem niemieckim oraz jego obywatelami, wśród których byli przecież także ludzie ginący za defetyzm i nieprawomyślność, ryzykujący życie, by pomagać prześladowanym, tracący bliskich.

Należy jednak pamiętać, że książka rekonstruuje wydarzenia tylko jednego roku — być może kluczowego dla zmiany myślenia wielu obywateli III Rzeszy, totalitaryzm zaś nie zaczyna się od masowych egzekucji, lecz od przyzwolenia, strachu i obojętności. Czytając ją, trudno nie dostrzec podobieństw między faszystowskimi Niemcami a współczesną Rosją — mechanizmy propagandy, przemocy i kontroli społecznej wydają się niepokojąco znajome. W czasach radykalizacji nastrojów politycznych pamięć o historii jest niezbędna — a reportaż Hilmesa skutecznie tę pamięć przywraca.



Anna, księgarka, Wrocław, CH Magnolia Park