Opowieści o Ojczyźnie

To, że Glukhovsky jest fenomenalnym pisarzem, nie trzeba nikomu tłumaczyć, a przynajmniej nie miłośnikom twórczości autora. Tym razem sytuacja międzynarodowa jest zgoła inna jest od dotychczasowej, w której czytaliśmy książki Glukhovsky’ego, zaś sam Dmitry został uznany za „agenta obcego wpływu” i jest ścigany listem gończym przez putinowski reżim. Dlatego też mojej lekturze „Opowieści o Ojczyźnie” towarzyszyły bardzo silne emocje.



To zbiór opowiadań, w których autor, w typowy dla siebie sarkastyczny, karykaturalny sposób, odziera Rosję z otoczki potęgi, państwa mocarnego, wszechwiedzącego. Realizm magiczny przeplata się z bolesną rzeczywistością, ogrom emocji, jak to w przypadku Glukhovsky’ego, jest współmierny do ogromu korupcji, kolesiostwa, nieróbstwa, podziałów społecznych, oszustw w jego ojczyźnie. Nie sposób nie złapać się za głowę.



To jak zwykle doskonale napisana proza, taka, że „mucha nie siada”. „Opowieści o Ojczyźnie” czyta się doprawdy znakomicie. I gdyby nie fakt, że opowiadania są wprawdzie fikcją literacką, jednak ich podłoże jest jak najbardziej prawdziwe, byłaby to świetna satyra społeczna przywołująca nawet na myśl kultowe polskie komedie lat 80. - nie mogłam uwolnić się od tych porównań.



Nie pozostaje mi nic innego, jak przeogromnie polecić Wam tę książkę, szczególnie teraz.

Od momentu wydania „Metro 2033” Dmitry Glukhovsky nie schodzi z ust czytelników na całym świecie, a każda jego kolejna książka rozchodzi się błyskawicznie. Choć zaczynał jako autor postapokaliptycznej fantastyki, z biegiem czasu coraz mocniej skłania się ku refleksjom filozoficznym oraz satyrycznym komentarzom na temat sytuacji w swojej ojczyźnie – Rosji. Najwyraźniej robi to w sposób na tyle przekonujący, że doczekał się listu gończego wystawionego przez rosyjskie władze. Czyżby jego twórczość była aż tak kontrowersyjna?



Gdyby oceniać tę decyzję na podstawie „Opowieści o Ojczyźnie”, można by dojść do wniosku, że reakcja władz była przesadzona. W swoim zbiorze opowiadań Glukhovsky w charakterystycznym dla siebie stylu ukazuje absurdy i paradoksy rosyjskiej rzeczywistości, krytykując system polityczny i obnażając wszechobecną korupcję. Robi to jednak w dość łagodny sposób, otaczając krytykę lekką otoczką fantastyki. Niestety, nie jest to satyra, która skłania do głębszych przemyśleń – zamiast subtelnych aluzji, otrzymujemy albo zbyt oczywiste i nachalne przekazy, albo historie tak rozwleczone, że ich wymowa całkowicie się rozmywa. W efekcie trudno o większe zaangażowanie podczas lektury – kolejne teksty wydają się schematyczne i powtarzalne, a ich satyryczny potencjał zostaje niewykorzystany.



Z trzynastu opowiadań zawartych w zbiorze, jedynie dwa – „Winda” oraz „Alter Ego” – naprawdę przykuły moją uwagę i w udany sposób uchwyciły istotę przedstawianej rzeczywistości. Reszta to albo powielanie stereotypów i sprowadzanie Rosji do karykaturalnego obrazu, albo chaotyczny zbiór rozważań, które zamiast intrygować, prowadzą do zagubienia w narracji. Bez trudu można by wyselekcjonować pięć najlepszych tekstów i opublikować je jako osobny, krótki zbiór – reszta nie wnosi nic nowego i jedynie rozwadnia potencjał książki.



Kolejną wadą tej publikacji jest jej monotonia – większość opowiadań porusza te same tematy i jest utrzymana w podobnym tonie, przez co szybko zaczynają się zlewać w jedno. Po dwóch tygodniach od lektury jestem w stanie przywołać zaledwie cztery z nich, co najlepiej świadczy o ich nietrwałym wpływie na czytelnika. W przeciwieństwie do poprzedniego zbioru autora – „Witajcie w Rosji” – tym razem nie czuć tej siły rażenia, która pozostawia czytelnika z intensywnymi emocjami i refleksją na temat przedstawionego świata.



Czy to problem? W przypadku Glukhovsky’ego – zdecydowanie tak. Po tak charyzmatycznym pisarzu można oczekiwać ostrzejszej, bardziej przejmującej satyry, a nie łagodnej, rozwodnionej krytyki, która nie wywołuje większych emocji. Chciałoby się tekstów, które skłonią czytelnika do zatrzymania się i powiedzenia: „To jest straszne – trzeba coś z tym zrobić”. Tymczasem po zakończeniu lektury książkę odkłada się na półkę bez większego poruszenia.



Mimo wszystko zdarzyło się kilka momentów, które mnie rozbawiły lub skłoniły do refleksji – zwłaszcza sam wstęp, w którym autor ironicznie zaznacza, że wszelkie podobieństwa do rzeczywistych krajów, nazwisk i organizacji są przypadkowe. Staje się to szczególnie zabawne, gdy na kartach książki co chwilę pojawiają się odniesienia do Rosji, Chin, znanych oligarchów czy nawet Jamesa Camerona (który, swoją drogą, w tej narracji wypada pozytywnie).



Podsumowując, „Opowieści o Ojczyźnie” to niestety spore rozczarowanie. Nie dlatego, że zbiór jest jednoznacznie zły, ale dlatego, że nie spełnia swojej roli. Po autorze, który w „Trylogii Metra” oraz wcześniejszych opowiadaniach potrafił chwycić mnie za gardło i zostawić z mocnymi przemyśleniami, spodziewałem się czegoś o wiele bardziej wyrazistego i zapadającego w pamięć. Tym razem jednak zabrakło zarówno emocjonalnej siły, jak i błyskotliwej satyry, przez co książka, zamiast wywoływać silne wrażenie, po prostu przemija bez większego echa.