Kapitan Żbik

Komiksy „Kapitan Żbik” – poznaj ich historię

W drugiej połowie lat 60. wśród szefostwa MO zrodziło się przekonanie, że należy poprawić wizerunek ich formacji w oczach młodzieży. Zadanie to zlecono Władysławowi Krupce – naczelnikowi wydziału Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej, który na co dzień odpowiadał za współpracę z pisarzami, dziennikarzami i filmowcami.

W tamtym czasie w Polsce zaczęły upowszechniać się komiksy. Zeszyty, często drukowane na marnej jakości papierze, były oczywiście znacznie trudniej dostępne niż dziś, ale przy odrobinie szczęścia dało się je zdobyć w kiosku lub na bazarze za relatywnie nieduże pieniądze, dzięki czemu młodzież mogła sobie na nie pozwolić. Naczelnik Krupka postanowił wykorzystać tę modę i stworzyć nowego rysunkowego bohatera. Tak właśnie powstała postać kapitana Jana Żbika – odważnego, dobrego milicjanta, który dbał o bezpieczeństwo obywateli i strzegł prawa nawet w obliczu śmiertelnego zagrożenia.

Bohater z założenia miał być jednoznacznie pozytywny, dlatego niemal nie posiadał wad (jego jedyną słabością było palenie tytoniu) i w pełni poświęcał się pracy, nigdy nie zakładając rodziny. Nieprzypadkowy był również jego wybór stopnia służbowego – uznano, że szarża kapitana będzie w sam raz dla doświadczonego, lecz wciąż młodego funkcjonariusza. Podobnie wyglądała sprawa nazwiska – żbik to przecież drapieżne i sprytne, a przy tym swojskie zwierzę. Cały ten obraz w połączeniu z sensacyjnymi kryminalnymi przygodami miał zachęcać młodych ludzi do wstępowania w szeregi MO.

Władysław Krupka zaczął pisać scenariusze do „Kapitana Żbika” bez uprzedniego doświadczenia w tej dziedzinie i jak się szybko okazało, skrywał prawdziwy talent, bo opowieści o przygodach milicjanta rzeczywiście spodobały się młodym odbiorcom. Pierwszy zeszyt ukazał się w 1967 roku nakładem wydawnictwa „Sport i turystyka”. „Żbiki”, jak powszechnie zaczęto nazywać tę serię, publikowane były do 1982 roku i liczyły łącznie 53 zeszyty. Scenariusze pisywali różni autorzy, lecz najwięcej, bo 36, stworzył Władysław Krupka. Za większość ilustracji odpowiadał z kolei Jerzy Wróblewski.

Decyzja o zakończeniu serii o kapitanie Żbiku wiązała się ze stanem wojennym, który wzmocnił negatywne nastawienie społeczeństwa do milicji. Ponadto zabrakło także finansowania dla wydawnictwa. Choć twórcy chcieli odczekać kilka lat i wznowić „Żbiki”, do kontynuacji musiało upłynąć niemal ćwierć wieku.

„Kapitan Żbik” – fabuła i najważniejsze postacie

Akcja „Kapitana Żbika” najczęściej toczy się na terenie Polski, lecz w niektórych zeszytach bohater podróżuje też do innych krajów bloku wschodniego oraz do RFN. Tematyka komiksów dotyczy najczęściej spraw kradzieży, porwań i zabójstw, niekiedy zahaczając również o szpiegostwo czy wątki wojskowe. Poza kapitanem Janem Żbikiem w serii pojawiają się także postacie poboczne, m.in. pułkownik Czeladka, poruczniczki Ola, Iwona i Marzena oraz porucznik Michał.

„Kapitan Żbik” komiks – wszystkie części po kolei

„Kapitan Żbik” – spis zeszytów wraz z rokiem oryginalnego wydania:

1. Ryzyko (część 1) – 1967,
2. Ryzyko (część 2) – 1968,
3. Ryzyko (część 3) – 1968,
4. Dziękuję, kapitanie – 1969,
5. Diadem Tamary – 1969,
6. Wzywam 0-21 – 1969,
7. Śledzić Fiata 03-17 WE – 1970,
8. Tajemnica ikony – 1970,
9. Kryształowe okruchy – 1970,
10. Zapalniczka z pozytywką (część 1) – 1970,
11. Spotkanie w „Kukerite” (część 2) – 1970,
12. Podwójny mat (część 3) – 1970,
13. Porwanie (część 4) – 1971,
14. Błękitna serpentyna (część 5) – 1971,
15. Kocie oko – 1971,
16. Czarna Nefretete – 1971,
17. „Złoty” Mauritius – 1971,
18. Czarny parasol (część 1) – 1971,
19. Studnia (część 2) – 1971,
20. Strzał przed północą – 1971,
21. Człowiek za burtą (część 1) – 1972,
22. Gotycka komnata (część 2) – 1972,
23. Nocna wizyta (część 1) – 1972,
24. Wąż z rubinowym oczkiem (część 2) – 1972,
25. Pogoń za lwem (część 3) – 1972,
26. Salto śmierci (część 4) – 1972,
27. Skoda TW 6163 – 1973,
28. Wieloryb z peryskopem (część 1) – 1973,
29. Wiszący rower (część 2) – 1973,
30. Tajemniczy nurek (część 3) – 1973,
31. Na zakręcie (część 1) – 1973,
32. Niewygodny świadek (część 2) – 1975,
33. Dwanaście kanistrów (część 1) – 1974,
34. Zakręt śmierci (część 2) – 1974,
35. W pułapce (część 3) – 1974,
36. Kryptonim „Walizka” – 1975,
37. Gdzie jest jasnowłosa? – 1975,
38. SP-139-WA zaginął! – 1975,
39. Wyzwanie dla silniejszego – 1975,
40. Wodorosty i pasożyty (część 1) – 1976,
41. Wodorosty i pasożyty (część 2) – 1976,
42. Jaskinia zbójców – 1976,
43. Kto zabił Jacka? (część 1) – 1976,
44. Tajemnicze światło (część 2) – 1977,
45. W potrzasku (część 3) – 1977,
46. Zerwana sieć – 1977,
47. Granatowa cortina (część 1) – 1978,
48. Skok przez trzy granice (część 2) – 1979,
49. Zatrzymać niebieskiego fiata (część 3) – 1980,
50. „St. Marie” wychodzi w morze... (część 1) – 1982,
51. Nie odebrany telegram (część 2) – 1982,
52. Tom 1 (2012),
53. Smutny finał (część 4) – 1982.

W 2020 roku wydany został komiks „Kapitan Żbik. Wydanie zbiorcze. Tom 1”, który obejmuje dziewięć pierwszych zeszytów serii wraz z dodatkowymi ilustracjami. Kolejnych jedenaście zeszytów obejmuje opublikowany w 2024 roku „Kapitan Żbik. Wydanie zbiorcze. Tom 2”.

„Komisarz Żbik”, czyli kontynuacja po latach

W 2006 roku ukazała się kontynuacja „Kapitana Żbika” z nowym bohaterem w roli głównej. Dzielny milicjant odszedł na zasłużoną emeryturę, a w rolę odważnego stróża prawa wszedł jego wnuk – komisarz policji Michał Żbik. „Komisarz Żbik” został pierwotnie zaplanowany na 6 zeszytów, lecz na księgarniane półki trafił tylko pierwszy z nich – „Gdzie jest Biała Mewa?” autorstwa Władysława Krupki z rysunkami Michała Śledzińskiego.