Zrób mi jakąś krzywdę

PRZEROST FORMY I GLORYFIKACJA WULGARYZMU, A JEDNAK CZARUJE

KULTURIADA

O Jakubie Żulczyku i jego twórczości słyszałem sporo – opinie były skrajne: od pełnych zachwytów po zarzuty o przerost formy nad treścią. Niezależnie jednak od tonu wypowiedzi, niemal zawsze podkreślano, że to autor nietuzinkowy, którego książki warto chociaż spróbować. A z racji, że od dawna intrygowała mnie jego postać i historie, które tworzy, wiedziałem, że prędzej czy później sięgnę po którąś z jego książek. A czy może być lepszy punkt startowy niż debiut autora? Otóż to wcale nie takie oczywiste na jakie z pozoru wyglądało. Sięgając po „Zrób mi jakąś krzywdę, czyli wszystkie gry video są o miłości” przygotowałem się na wszystko – spodziewałem się zarówno zachwytu nad stylem autora, jak i odbicia się od niego. Liczyłem się z tym, że historia mnie oczaruje lub kompletnie zniechęci. Spodziewałem się wyraźnych kontrastów, a koniec końców dostałem książkę, o której mogę powiedzieć tyle samo dobrego, co złego, i wciąż nie potrafię jednoznacznie stwierdzić, czy jestem na „tak”, czy na „nie”. „Zrób mi jakąś krzywdę” to powieść dziwna, osobliwa, momentami wręcz karykaturalnie pokręcona. Te określenia można traktować zarówno jako komplement, jak i zarzut. Jednocześnie mnie odpychała i fascynowała – bywały chwile, że miałem ochotę zapytać sam siebie, po co właściwie to czytam, a za moment znów czułem się wciągnięty i zaintrygowany. Efekt? Brak jednoznacznej opinii. Jeśli spojrzeć na książkę „na chłodno”, więcej tu minusów niż plusów. Na pierwszy plan wysuwa się przesadna wulgarność języka – niemal na każdej stronie trafia się przekleństwo lub kloaczny opis. Owszem, do pewnego stopnia pasuje to do klimatu opowieści, ale miejscami sprawia wrażenie sztucznego przerysowania, jakby autor za wszelką cenę chciał szokować. Podobnie jest z fabułą – dla wielu może być nieakceptowalna, zbyt dosadna, a nawet odpychająca. Choć nie popieram cenzury, to jednak mogę skrytykować sposób, w jaki ta historia została opowiedziana – momentami wydaje się właśnie przykładem wspomnianego przerostu formy nad treścią. Warto też zauważyć, że książka ta liczy sobie nieco ponad 270 stron, a moim zdaniem mogłaby zadziałać zdecydowanie lepiej jako nowela czy opowiadanie. Historia sprawia wrażenie nienaturalnie wydłużonej. Równie specyficzna jest narracja – czytelnik zanurza się w umyśle bohatera, śledząc jego myśli i skojarzenia. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie mnogość surrealistycznych wizji i dziwacznych, nacechowanych wulgarnością, porównań. Wystarczy otworzyć książkę na losowej stronie, by na takie trafić. Początkowo było to odświeżające, ale po kilkudziesięciu stronach stało się zwyczajnie męczące. Dlaczego więc mimo tylu zastrzeżeń nie uznaję tej książki za tragiczną? I tu tkwi zagadka – sam bowiem nie wiem. Może Żulczyk ma w sobie coś z literackiego iluzjonisty, który skutecznie hipnotyzuje czytelnika jakimś zaklęciem ukrytym pośród zapisanych przez niego stron? Jak to możliwe, że mimo tak dosadnego narzekania nie potrafię powiedzieć tej książce "nie"? Nie uważam tej powieści za wybitną, wręcz przeciwnie – jest przesadzona, momentami obleśna i gloryfikuje rzeczy, które trudno uznać za społecznie akceptowalne – a jednak coś sprawia, że nie odrzucam jej w pełni. Dlatego, paradoksalnie rzecz ujmując, uważam, że najlepiej przekonać się o tym samemu. Ja po lekturze czuję się jednocześnie zmęczony i dziwnie podekscytowany kolejnym spotkaniem z twórczością Jakuba Żulczyka. Czas pokaże, czy ten efekt się utrzyma.