Henryk Jerzy Chmielewski

Papcio Chmiel – legenda polskiego komiksu

Henryk Jerzy Chmielewski urodził się 7 czerwca 1923 roku w Warszawie i to właśnie z tym miastem pozostał związany przez całe życie. Mieszkał w kamienicy, która po wojnie nie została odbudowana – dziś w jej miejscu znajduje się zrekonstruowany Barbakan. Przed wojną rozpoczął naukę w prywatnym męskim Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego przy ul. Marszałkowskiej 150. Już od szkolnych lat silnie związany był z harcerstwem – należał do 70. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej.

W marcu 1943 roku został żołnierzem Armii Krajowej, uroczyście składając przysięgę i przyjmując pseudonim „Jupiter”. W czasie powstania warszawskiego walczył w ramach 7. Pułku Piechoty Armii Krajowej „Garłuch” w okolicy Lotniska na Okęciu, gdzie już 1 sierpnia dostał się do niemieckiej niewoli.

Po wojnie rozpoczął pracę jako grafik i rysownik, stopniowo odnajdując własny styl. Przełomem okazała się współpraca z młodzieżową gazetą „Świat Młodych”, na łamach której w 1957 roku zadebiutował komiks o Tytusie de Zoo, Romku oraz A’Tomku.

Do końca życia pozostawał aktywny twórczo – rysował, pisał, wspominał i komentował otaczającą rzeczywistość z właściwą sobie lekkością. Zmarł 22 stycznia 2021 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który na stałe zapisał się w historii polskiego komiksu.

Fenomen Tytusa de Zoo, Romka i A’Tomka

Niezwykły fenomen przygód Tytusa, Romka i A’Tomka polegał na czymś znacznie więcej niż tylko zabawnej obrazkowej historii. Papcio Chmiel stworzył nietuzinkowych bohaterów, którzy byli bliscy czytelnikom – nieidealni, ciekawi świata, pełni dziecięcej energii i zdrowego chaosu. Tytus, jako „uczeń człowieczeństwa”, często z humorem stawiał pytania o to, kim jesteśmy i jak funkcjonujemy w społeczeństwie, natomiast Romek i A’Tomek byli jego przewodnikami po świecie wiedzy, wyobraźni i absurdu.

Komiksy Henryka Jerzego Chmielewskiego w niespotykanie naturalny sposób łączyły rozrywkę z edukacją. Nauka historii, techniki czy ekologii była tu przygodą, a nie obowiązkiem, a absurdalne sytuacje i gry słowne sprawiały, że czytelnicy uczyli się mimochodem. Papcio Chmiel posiadał rzadki dar mówienia o sprawach poważnych w sposób lekki, dowcipny i pozbawiony moralizatorstwa – dzięki czemu trafiał zarówno do dzieci, jak i do dorosłych.

Siła serii o Tytusie de Zoo tkwi również w jej ponadczasowości. Choć czasy i realia się zmieniają – humor, dystans do świata i radość odkrywania pozostają niezmienne. Przyjaźń, ciekawość i swoboda myślenia to wartości, które sprawiają, że kolejne pokolenia Polaków wciąż sięgają po przygody tej komiksowej trójki przyjaciół.

Henryk Jerzy Chmielewski – mistrz komiksowej kreski

Papcio Chmiel był postacią wybitną, co udowadniają jego ciekawy życiorys oraz dorobek artystyczny, który zostawił po sobie. W swoim niemal stuletnim życiu został wielokrotnie uhonorowany licznymi odznaczeniami i wyróżnieniami, były to m.in.:

• Srebrny Krzyż Zasługi (1957);
• Order Uśmiechu (1973);
• Warszawski Krzyż Powstańczy (1983);
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007);
• Srebrny Krzyż „Za zasługi dla ZHP”;
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2009);
• Nagroda „Zasłużony dla komiksu polskiego” (2019).

W roku 2021 na jednej z gdańskich ulic powstał mural przedstawiający Henryka Jerzego Chmielewskiego wraz ze stworzonymi przez niego legendarnymi postaciami.

Dlaczego warto sięgać po komiksy?

W przygody Tytusa, Romka i A’Tomka warto zagłębić się dlatego, że pod warstwą humoru i komiksowej lekkości kryją się mądre i ciepłe historie, które pozostają zaskakująco uniwersalne mimo upływu wielu lat od ich powstania. Papcio Chmiel stworzył rzeczywistość, w której czytelnik zyskuje przestrzeń do odkrywania, zadawania pytań, a także do popełniania błędów – bez lęku i oceniania.

Czytelnik uczy się tu ciekawości, odwagi myślenia oraz dystansu do samego siebie. Seria niesie ze sobą wartości, które nigdy nie tracą na aktualności: przyjaźń opartą na lojalności, współpracę mimo dzielących różnic oraz szacunek do zdobywania wiedzy i doświadczenia. Bohaterowie udowadniają, że rozwój to proces, a nauka nie kończy się nigdy. Pokazują również, że rozsądek i fantazja mogą iść w parze, a inteligencja nie musi być pozbawiona humoru.

Twórczość Henryka Jerzego Chmielewskiego to ponadczasowe opowieści łączące pokolenia, po które warto sięgnąć niezależnie od wieku. Komiksy o Tytusie, Romku i A’Tomku stanowią pomost między przeszłością a teraźniejszością – stając się źródłem radości, refleksji i czytelniczej przyjemności.