Książki
E-booki
Audiobooki
Muzyka
Filmy
Gry i zabawki
Papiernik
Zacznij wpisywać, aby wyszukać post!
J.R.R. Tolkien – książki, życiorys i ciekawostki. Oto, co musisz wiedzieć o twórcy „Hobbita” i „Władcy Pierścieni”
2/11/2025
Piotr Kistela
John Ronald Reuel Tolkien to pisarz, którego nie trzeba nikomu przedstawiać. Każdy miłośnik literatury i kultury popularnej słyszał o twórcy „Hobbita”, „Silmarillionu” i „Władcy Pierścieni”. Jeżeli ciekawi Cię iloma językami władał Tolkien, czy udział w krwawej bitwie nad Sommą wpłynął na jego twórczość i kiedy obchodzimy Światowy Dzień Czytania Tolkiena, sprawdź nasz artykuł o tym wybitnym pisarzu, który spopularyzował literaturę fantasy.
J.R.R. Tolkien – wielkość od skromnych początków
Młody poliglota
Przyszły autor książki „Hobbit” i trylogii „Władcy Pierścieni” od najmłodszych lat zdradzał oznaki geniuszu. Już w wieku czterech lat nauczył się czytać, a niedługo później, z pomocą matki, opanował łacinę, język francuski i podstawy greki. Owo intensywne, pełne nauki dzieciństwo Tolkien spędził na wsi nieopodal Birmingham, gdzie jego rodzina przeprowadziła się z Afryki po śmierci ojca. Kolejne nieszczęście nastąpiło, gdy Tolkien miał dwanaście lat – wtedy to zmarła jego matka. Osierocony chłopiec wraz z bratem trafili pod opiekę proboszcza Francisa Morgana w Birmingham, który to wysłał Tolkiena do szkoły im. króla Edwarda.
Miłość z wojną w tle
Kolejne lata życia Tolkiena upłynęły mu na wytężonej nauce, najpierw w szkole, później zaś na Oksfordzie. Studia nie były jedynym obszarem jego zainteresowań. W tamtym okresie Tolkien przez kilka lat usilnie walczył o względy swojej młodzieńczej miłości, Edith Bratt. Jego starania okazały się owocne – zakochani zaręczyli się w 1915 roku, zaś rok później wzięli ślub i pozostali ze sobą na resztę życia.
Świeżo upieczone małżeństwo nie miało dużo czasu, by się sobą nacieszyć – w 1916 roku Tolkien wziął udział w I wojnie światowej. Podczas krwawej bitwy pod Sommą, otoczony śmiercią i okropieństwami wojny młodzieniec zaczął spisywać pierwsze wersy swych przyszłych powieści. Po zapadnięciu na gorączkę okopową został wysłany do domu, gdzie rozpoczął na poważnie pracę nad „Księgą zaginionych opowieści”, czyli swoistym prototypem „Silmarillionu”. Co ciekawe, pisarz wielokrotnie podkreślał, m.in. w przedmowie do „Władcy Pierścieni”, że udział w wojnie miał minimalny lub nawet zerowy wpływ na jego twórczość.
Kariera akademicka i hobbici
Po wojnie, w 1920 roku Tolkien zaczął wykładać filologię angielską na uniwersytecie w Leeds, inicjując tym samym długą i owocną karierę akademicką. Mniej więcej na początku lat 30. młody profesor rozpoczął prace nad książką „Hobbit”, którą pisał z myślą o swoich dzieciach. Wydana w 1937 roku, niepozorna historia o hobbicie, który wraz z grupą krasnoludów wyrusza po smoczy skarb, okazała się początkiem czegoś znacznie większego. Zachęcony przez swojego wydawcę Tolkien rozpoczął pracę nad „Władcą Pierścieni”. Ukończenie trzytomowej powieści zajęło mu dwanaście lat.
Choć „Hobbit” był pomyślany jako książka dla dzieci, „Władca Pierścieni” powstawał już z myślą o starszych odbiorcach. Po licznych zawirowaniach (wydawcy nalegali m.in. na skrócenie tekstu, na co Tolkien absolutnie nie chciał się zgodzić), podzielona na trzy tomy powieść ukazała się w latach 1954-55, przynosząc pisarzowi zasłużoną sławę. Epicka historia chwytała za serce m.in. rozmachem scen batalistycznych oraz świetnie nakreślonymi postaciami żyjącymi w barwnym uniwersum, które przez następne dekady inspirowało kolejnych twórców dzieł z gatunku fantasy.
Ostatnie lata
Jesień swojego życia Tolkien spędził na południowym wybrzeżu Anglii, później zaś, po śmierci żony, na Oksfordzie w budynku kolegium Merton. W tamtym czasie pisarz pracował intensywnie nad „Silmarillionem”, którego niestety nie zdołał ukończyć. J.R.R Tolkien odszedł w 1973 roku w wieku 81 lat, pozostawiając po sobie wspaniałe dziedzictwo i status legendy literatury fantastycznej. Dokończeniem i wydaniem ostatniej książki pisarza zajął się jego syn, Christopher, który przejął pieczę nad całym literackim dorobkiem ojca.
Światowy Dzień Czytania Tolkiena – kiedy wypada?
Już niebawem miłośnicy prozy Tolkiena obchodzić będą swoje święto. 25 marca bowiem przypada Światowy Dzień Czytania Tolkiena, będący idealną okazją do wspominania postaci i dorobku najpopularniejszego pisarza fantasy w historii. Uroczystość ta, obchodzona od 2003 roku, powstała z inicjatywy światowego fanklubu The Tolkien Society. Dzięki niemu co roku początek wiosny upływa bibliotekom i placówkom kulturowym na organizacji wystaw, warsztatów, prelekcji oraz innych wydarzeń skierowanych zarówno do miłośników Tolkiena, jak i początkujących czytelników. Święto to jest idealnym pretekstem, by zachęcić swoich bliskich do poznania twórczości Tolkiena, lub samemu nadrobić zaległości!
Jak czytać Tolkiena?
Choć Tolkien nie wydał zbyt wielu książek, to kolejność ich czytania nie jest taka oczywista. Istnieją dwie szkoły zapoznawania się z twórczością brytyjskiego pisarza. Pierwsza zakłada rozpoczęcie swojej przygody od „Hobbita”, by potem przejść do „Władcy Pierścieni”i wreszcie do „Niedokończonych Opowieści”. Dopiero na koniec warto zabrać się za „Silmarillion” , który stanowi o wiele bardziej wymagającą lekturę od powieści Tolkiena.
Druga metoda jest odwrotna – niektórzy fani zachęcają do przeczytania najpierw „Silmarillionu” będącego kompendium na temat mitologii i historii Śródziemia. Mając tę lekturę za sobą, zrozumiesz m.in. kim tak naprawdę był Gandalf, gdzie podziały się smoki, komu służył Sauron, a także poznasz historię stojącą za uwięzieniem Balroga w Morii. Wiedza ta nie jest konieczna do cieszenia się fabułą powieści, ale pomoże Ci pogłębić więź z tym uniwersum.
Tak naprawdę jednak nie ma jednej słusznej drogi poznawania twórczość brytyjskiego pisarza. Niezależnie którą metodę wybierzesz, wszystkie książki Tolkiena zdecydowanie zasługują na Twoją uwagę.
Tolkien – cytaty, które warto poznać
Twórczość J.R.R Tolkiena bogata jest w ponadczasowe cytaty, które nawet w oderwaniu od źródła pozostają niezwykle wartościowe. Oto kilka wybranych przez nas fragmentów m.in. z „Hobbita” i trylogii „Władcy Pierścieni”, które niosą ze sobą wiele mądrości i cennych porad:
- „Kiedy jest najciemniej, wtedy błyska znowu nadzieja” – z książki „Powrót Króla”.
- „Nikt prawie nie wie, dokąd go zaprowadzi droga, póki nie stanie u celu” – z książki „Dwie Wieże”.
- „Przyjaźń polega czasem na powstrzymaniu druha w szaleństwie...” – z książki „Silmarillion”.
- „Boleść jest kamieniem szlifierskim dla silnego ducha” – z książki „Dzieci Húrina”.
- „Złudne nadzieje są bardziej niebezpieczne od strachu” – z książki „Dzieci Húrina”.
- „Czasem niebezpiecznie jest wyjść z domu. Gdy staniesz na drodze, nigdy nie wiadomo, dokąd cię nogi poniosą” – z książki „Drużyna Pierścienia”.
Tolkien na ekranach kin
Postać Tolkiena pojawiła się na srebrnym ekranie w 2019 roku. Film „Tolkien” w reżyserii Dome Karukoskiego skupił się na młodzieńczych latach pisarza, w tym małżeństwie z Edith, udziale w I wojnie światowej oraz dalszych wydarzeniach, które zaważyły o jego przyszłej karierze akademickiej i pisarskiej. Obraz okazał się umiarkowanym sukcesem, który nie przypadł do gustu zarówno krytykom, jak i widzom. Większość pochwał zgarnął Nicholas Hoult za przekonujące odwzorowanie postaci pisarza.
Książki o Tolkienie – poznaj lepiej twórcę „Hobbita” i „Władcy Pierścieni”
Nawet najdłuższy artykuł nie wyczerpie tematu życiorysu Tolkiena. Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o tym niezwykłym pisarzu, sprawdź poniższe książki, z których poznasz dokładną biografię pisarza oraz mało znane fakty z jego życia.
„J.R.R. Tolkien i jego światy. Miejsca, z których wyrosło Śródziemie”, John Garth
Zastanawiało Cię kiedyś, co zainspirowało Tolkiena do stworzenia Śródziemia? John Garth, wybitny znawca dzieł pisarza, oprowadzi Cię po miejscach, wydarzeniach historycznych i zjawiskach kulturowych, które dały początek temu barwnemu uniwersum. Wyrusz niczym Bilbo Baggins w niezwykłą podróż przez tereny Wielkiej Brytanii oraz inne zakątki świata będące pierwowzorami Shire, Rivendell czy Helmowego Jaru. Książka została wzbogacona o ponad sto ilustracji, w tym mapy, archiwalne zdjęcia i obrazki stworzone przez samego Tolkiena.
„Tolkien. Człowiek, który stworzył Śródziemie”, Jesse Xander
Intensywne dzieciństwo, nauka wśród strzelistych wież akademii oraz płomienny romans u progu krwawej wojny. Brzmi jak skrót powieści sensacyjnej, a w rzeczywistości to ledwie fragment życiorysu mistrza literatury fantastycznej. Dzięki książce Jesse’ego Xandera odkryjesz pasjonującą historię pełną triumfów, tragedii, szalonej miłości oraz wydarzeń, które przekuły błyskotliwego nauczyciela akademickiego w nieśmiertelną legendę literatury. Poznaj fascynujące sekrety, które ukształtowały genialny umysł pisarza odpowiedzialnego za stworzenie Śródziemia.
„J.R.R. Tolkien. Pisarz stulecia” T.A. Shippey
Książki Tolkiena są nie tylko źródłem fantastycznych historii, ale też polem do licznych interpretacji. Profesor Tom Shippey, wybitny mediewista i badacz literatury fantastycznej wziął na warsztat wszystkie dzieła pisarza i poddał je wnikliwej analizie. W efekcie otrzymaliśmy fascynujący przewodnik będący językową i kulturową mapą po Śródziemiu.
Na przestrzeni trzech wyczerpujących rozdziałów Shippey omawia poszczególne wątki oraz techniki narracji „Hobbita”, „Władcy Pierścieni” i „Silmarillionu”, sięgając do inspiracyjnych źródeł literackich takich jak baśnie braci Grimm, „Edda Starsza” i „Beowulf”. Książka ta jest niezbędnikiem każdego miłośnika prozy Tolkiena – pozwala lepiej zrozumieć zarówno pisarza, jak i całą jego twórczość.
J.R.R Tolkien – ciekawostki
Na koniec przedstawimy kilka najciekawszych faktów i ciekawostek o twórcy „Władcy Pierścieni”.
Polski nie do opanowania
J.R.R Tolkien był urodzonym poliglotą i ostatecznie opanował w różnym stopniu ponad 30 języków, w tym anglosaski, nordycki i staroirlandzki. Jedyną prawdziwą przeszkodą okazał się dla niego język polski – pomimo usilnych prób pisarz nigdy nie zdołał się go nauczyć.
Pajęcze zło
W dzieciństwie Tolkien został ugryziony przez ptasznika. Doświadczenie to, choć nie wywołało wielkiej traumy, wywarło duży wpływ na twórczość pisarza. W jego książkach pająki utożsamiane są bowiem z najczystszym złem, czego przykładem jest postać Szeloby – gigantycznego pająka, który stanął na drodze hobbitom w książce „Dwie Wieże”.
Proza i poezja
Autor powieści „Władca Pierścieni”, podobnie jak choćby H.P. Lovecraft, zaczynał swoją przygodę z pisaniem od poezji, która towarzyszyła mu przez całą karierę. Pierwsze wiersze Tolkiena pochodzą z 1911 roku, zaś we wszystkich jego książkach nie brakuje pięknych pieśni i poematów.
Śródziemie i Narnia
J.R.R Tolkien przez większość życia przyjaźnił się z C.S. Lewisem, czyli autorem „Opowieści z Narnii”. Obaj pisarze konsultowali fabuły swoich książek oraz recenzowali je wzajemnie jeszcze przed publikacją.
Klub Inklingów
Pod koniec lat 30. Tolkien i Lewis założyli nieformalny klub intelektualistów związanych z Oxfordem. To właśnie tam słuchacze mogli zapoznać się z pierwszymi fragmentami „Władcy Pierścieni” i „Opowieści z Narnii”. Stowarzyszenie to kontynuowało tradycję zapoczątkowaną w 1911 roku, kiedy to młody Tolkien wraz z przyjaciółmi założyli Tea Club – Barrovian Society, w którym dyskutowali o literaturze.
Tolkien – legenda, którą trzeba poznać
J.R.R Tolkien był niezwykle uzdolnionym pisarzem, którego dziedzictwo wywarło ogromny wpływ nie tylko na literaturę fantasy, ale też całą kulturę popularną. Dzięki jego twórczości otrzymaliśmy wiele innych kultowych dzieł z gatunku, że wspomnimy tylko o „Pieśni Lodu i Ognia” G.R.R Martina, „Kole Czasu” Roberta Jordana czy „Archiwum Burzowego Światła” Brandona Sandersona. Można śmiało założyć, że gatunek fantasy nie byłby dziś tak popularny i ukształtowany, gdyby pewnego wieczoru J.R.R Tolkien nie usiadł do maszyny do pisania, aby napisać dla swoich dzieci historię o dzielnym, żądnym przygód Hobbicie.
Podobał Ci się ten artykuł? Sprawdź inne teksty z naszego bloga:
- Ciekawe książki fantasy dla dorosłych – najlepsze serie i pojedyncze tytuły
- Agatha Christie – książki z tajemnicą w tle. Poznaj Królową Kryminału
- Stanisław Lem, jakiego nie znacie. Poznajcie bliżej najsłynniejszego polskiego twórcę literatury science fiction!
- Najlepsze książki fantasy – top utwory wszechczasów
- Książki podobne do „Wiedźmina” – 9 tytułów dla fanów Geralta z Rivii
Komentarze
Zamieszczenie komentarza nie wymaga logowania. Sklep nie prowadzi weryfikacji, czy autorzy komentarza odnoszący się do towarów nabyli lub użytkowali dany produkt.
Wyniki wyszukiwania dla
