Poświst. Folk noir

Justyna Hankus napisała jedną z najbardziej oryginalnych książek, jakie wyszły ostatnio na naszym rynku wydawniczym. Powieść „Poświst”, podobnie jak poprzednia pozycja autorki „Dwie i pół duszy”, dostała podtytuł folk noir. Już na wstępie sugeruje nam to w jakim klimacie będziemy się poruszać. Jest folkowo, słowiańsko, ale też niepokojąco i mrocznie. Wydaje mi się, że „Poświst” to książka idealna na lato. Opisy gorącego sierpnia na wsi są tak plastyczne, że czytelnik niemal czuje na własnej skórze palące promienie słońca, wdycha nozdrzami zapach sadów i słyszy szum zboża. Hankus jest mistrzynią klimatu, co ponownie udowodniła. Opowieść nawiedzają upiory i duchy z przeszłości, co ma wymiar również metaforyczny – historia bohaterki Marianny zmusza nas do zastanowienia się nad kwestią dziedziczenia traumy z przeszłości. Na ile faktycznie samostanowimy w kwestii jakichkolwiek decyzji, a na ile jesteśmy połączeni z przodkami? Jak to na nas wpływa i czy da się to zmienić? Trudne pytania z pogranicza prozy psychologicznej sprawiają, że nie jest to zwykła słowiańska powieść jakich wiele, a głęboki utwór o naturze ludzkiej duszy.

Czekałam na tę książkę i nie zawiodłam się, polecam serdecznie.



Aleksandra, Księgarka, Warszawa Elektrownia Powiśle

"Poświst" Justyny Hankus przyciągnął moją uwagę już od pierwszego spojrzenia – intrygująca, nieco niepokojąca okładka i zachęcający opis z tyłu sprawiły, że od momentu, gdy książka znalazła się w moich rękach, dosłownie nie mogłem się doczekać chwili, kiedy w końcu zasiądę do lektury. Muszę przyznać, że nie miałem wcześniej okazji przeczytać debiutanckiej powieści autorki – "Dwie i Pół Duszy" – ale po licznych entuzjastycznych opiniach, które o niej słyszałem, moje oczekiwania wobec "Poświstu" były bardzo wysokie. Czy jednak zostały one spełnione? Częściowo tak, choć po zakończeniu lektury wciąż towarzyszy mi pewien niedosyt i – nie znajdując lepszego określenia – lekkie rozczarowanie.



Zdecydowanie na wyróżnienie zasługuje styl pisarski Justyny Hankus oraz sposób, w jaki snuje swoją opowieść. Bez przesady mogę stwierdzić, że "Poświst" to jedna z najbardziej klimatycznych i literacko dopracowanych książek, jakie miałem okazję przeczytać w ostatnim czasie, a być może nawet w ogóle. Autorka posługuje się unikalnym, stylizowanym językiem, przypominającym wiejskie podania i opowiastki. Fabuła rozwija się w gęstej, dusznej atmosferze, pełnej napięcia i niepokoju, które z każdą kolejną stroną tylko się potęgują. Uwielbiam ten rodzaj narracji, więc już chociażby z tego powodu warto było po tę książkę sięgnąć. Co więcej, "Poświst" utwierdził mnie w przekonaniu, że koniecznie muszę sięgnąć po wcześniejszą książkę autorki – i z pewnością wkrótce to zrobię.



Jeśli chodzi o warsztat, kompozycję świata i klimat – te elementy "Poświstu" zasługują na szczególne uznanie. Podglądanie codzienności mieszkańców Krzemiennej, ich rytuałów, zwyczajów i zmagań to prawdziwa przyjemność. Krzemienna stworzona przez Hankus przypomina polski odpowiednik Macondo Marqueza – miejsce pełne magii, gdzie wszystko może się wydarzyć. Utopiec zamieszkujący tuż obok ludzi, pogoda zmieniająca się wedle własnego kaprysu, a los mieszkańców zależny jest od humoru demonicznego koguta. Ten świat wciąga i fascynuje – trudno się od niego oderwać, a nawet po zakończeniu książki wciąż ma się ochotę się do niego wracać. Dotyczy to również drugiej części "Poświstu", której akcja przenosi się do współczesnej Warszawy – mimo zmiany scenerii, sposób przedstawienia sprawia, że stolica staje się jakby betonowym odpowiednikiem Krzemiennej. Choć tętniąca życiem i pełna zgiełku, Warszawa zdaje się nosić w sobie podobnego ducha, czym tylko udowadnia wysoki warsztat pisarski autorki.



Niestety, mniej przekonująca okazała się dla mnie sama konstrukcja fabularna. Pomysł wyjściowy co prawda nawet przypadł mi do gustu, ale jego realizacja już nie do końca. "Poświst" sprawia wrażenie fragmentu większej całości – jakby był jedynie szkicem szerszej historii, potraktowanym nieco zbyt ogólnikowo. Choć rozumiem taki zabieg, mam poczucie, że nie wyszedł on książce na dobre. Narracja, mimo że gęsta i nastrojowa, momentami wydaje się chaotyczna i zbyt pospieszna, co utrudnia pełne zrozumienie fabularnych zamierzeń autorki. Podział książki na dwie części – choć logiczny z perspektywy przedstawianej historii – sprawia, że żadna z nich nie została rozwinięta na tyle, by w pełni zaangażować czytelnika. Ani Krzemienna, ani Warszawa nie otrzymują wystarczająco dużo przestrzeni, by opowieść mogła wybrzmieć tak, jak by mogła. Po skończeniu lektury miałem wrażenie, że zamiast jednej 320-stronicowej powieści, przydałyby się dwa osobne tomy, każdy po 600 stron, skupione na oddzielnych segmentach tej opowieści. Choć udało mi się wychwycić sens historii, mam wrażenie, że przez zbyt zwięzłe potraktowanie narracji jej przekaz nie wybrzmiewa z należytą mocą i w konsekwencji nie oferuje mi poczucia spełnienia.



Na marginesie warto wspomnieć o materiałach promocyjnych dostępnych w mediach społecznościowych wydawnictwa Powergraph – wiele wątków i symboli zawartych w Poświście zyskuje dodatkowe znaczenia dzięki tym publikacjom, co może jeszcze bardziej pogłębić doświadczenie lektury.



Podsumowując, "Poświst" to książka, która zrobiła na mnie bardzo pozytywne wrażenie pod względem warsztatu – język, kreacja świata, klimat – wszystko to stoi na naprawdę wysokim poziomie i bardzo się cieszę, że mogłem się z tą historią zapoznać. Zastrzeżenia mam jedynie do sposobu poprowadzenia narracji i rozwinięcia fabuły, która, choć pełna symboli, nie została moim zdaniem wystarczająco pogłębiona. Mimo to nie ukrywam, że z ogromnym entuzjazmem czekam na kolejne książki Justyny Hankus i już teraz odliczam czas do spotkania z tytułem "Dwie i Pół Duszy".