LGBT and Queer

LGBT i Queer w literaturze – od starożytności aż do dziś

Czasy najdawniejsze

Wątki LGBT są obecne w literaturze tak długo, jak istnieje samo piśmiennictwo. Wątki miłości jednopłciowej czy też niebinarnej tożsamości płciowej pojawiały się choćby w mitologii egipskiej, pismach greckich filozofów czy słynnym „Eposie o Gilgameszu”. Wówczas nazywano je oczywiście inaczej, gdyż określenia „LGBT” oraz „queer” w kontekście orientacji oraz tożsamości płciowej zostały ukute w XX wieku.

Choć w wielu społecznościach związki osób tej samej płci były nieakceptowane, a niekiedy ostro karane, w Starożytnej Grecji traktowano je jako naturalny element życia, zwłaszcza jeśli chodziło o relacje pomiędzy mężczyznami. Opowieści o takiej miłości stanowiły część mitologii (m.in. mity o Zeusie i Ganimedesie czy Apollinie i Hiacyncie), a także były częścią tekstów filozoficznych. O męskiej miłości homoseksualnej obszernie pisze Platon w „Uczcie” oraz „Fajdrosie”.

Choć związkom kobiecym – tak jak i kobietom w ogóle – poświęcano w starożytności znacznie mniej uwagi niż mężczyznom, do dziś zachowały się teksty o tej tematyce. Zawdzięczamy je oczywiście Safonie, która w VII w p.n.e. prowadziła koło dla wysoko urodzonych niezamężnych dziewcząt. Poetka stworzyła wiele liryków miłosnych, w których opisywała uczucia skierowane ku podopiecznym. Od nazwy wyspy, na której zamieszkiwała Safona, czyli Lesbos, pochodzi określenie „lesbijka”.

Na przestrzeni dziejów

Występowanie wątków LGBT w literaturze na przestrzeni wieków różniło się w zależności od uwarunkowań kulturowych i szerokości geograficznej. Dla przykładu, w Chinach stanowiły one element tekstów obyczajowych, z kolei w świecie arabskim często pojawiały się w mudżunach, czyli krótkich, frywolnych opowiadaniach. Niekiedy motywy te wymykały się też utartym stereotypom, które budują obraz danej epoki. W średniowiecznej Europie autorzy i filozofowie w myśl nauki Kościoła najczęściej potępiali miłość jednopłciową, choć zdarzały się odstępstwa od tej reguły. Pozytywny obraz homoseksualnych związków znajdziemy choćby w twórczości francuskiego poety Françoisa Villona.

W kolejnych wiekach autorzy również poruszali tematykę związków nieheteronormatywnych, niekiedy otwarcie (np. w „Dekameronie” Giovanniego Boccaccia czy poemacie „Hero i Leander” Christophera Marlowe’a), lecz najczęściej w sposób zawoalowany. Aluzje i niedomówienia często pojawiały się w literaturze XIX-wiecznej, jako że w tym czasie w Europie związki homoseksualne były traktowane jak przestępstwo.

Oscar Wilde i inni

Jeżeli twórcy chcieli opowiadać historie o osobach homoseksualnych wprost, decydowali się zwykle na anonimową publikację. Przykładem takiego rozwiązania jest wydana w 1893 roku powieść „Teleny”, której autorem jest najprawdopodobniej Oscar Wilde. Temat przewodni książki to romans Anglika Des Grieux z tytułowym Telenym, węgierskim muzykiem.

Na anonimowość nie zdecydował się Honoriusz Balzak, publikując 60 lat wcześniej „Dziewczynę o złotych oczach”. Powieść ta, będąca częścią cyklu „Komedia ludzka”, opowiada o burzliwym i tragicznym w skutkach uczuciu łączącym piękną Paquitę i markizę San Real. Książka ściągnęła na Balzaka sporą krytykę otoczenia i przez ówczesnych czytelników została uznana za niemoralną.

Czasy współczesne

Literatura LGBT na dobre pojawiła się w głównym nurcie zaledwie kilkadziesiąt lat temu. Przełomowym wydarzeniem były zamieszki w Stonewall z 1969 roku, które dały początek emancypacji społeczności LGBT i queer. Obecnie dużą popularnością cieszą się reportaże opowiadające o doświadczeniach osób identyfikujących się z tą grupą, powieści młodzieżowe o tej tematyce oraz komiksy, w tym słynne w Japonii i na świecie yuri oraz yaoi, czyli mangi poświęcone miłości lesbijskiej i gejowskiej.

LGBT and Queer – popularni autorzy

Elizabeth A. Lynn – urodzona w 1946 amerykańska pisarka fantasy i science fiction, debiutowała w 1978 roku książką „A Different Light”. Jest laureatką nagrody World Fantasy. Lynn jako jedna z pierwszych twórców wprowadziła do literatury fantastycznej bohaterów o orientacji homoseksualnej.

Rita Mae Brown – amerykańska poetka i pisarka, feministka i aktywistka lesbijska. Brała udział w protestach w Stonewall. Zasłynęła w 1973 roku queerową powieścią „Rubyfruit Jungle” osadzoną w realiach Stanów zjednoczonych lat 50. i 60. XX wieku.

Alice Oseman – brytyjska autorka queerowej literatury young adult, znana przede wszystkim z serii powieści graficznych „Heartstopper”. W 2020 roku wydała powieść „Loveless” zainspirowaną własnymi doświadczeniami jako osoby aseksualnej i aromantycznej.

Ralf König – niemiecki autor komiksów o tematyce gejowskiej, zdobył rozpoznawalność w latach 80. Jego twórczość w humorystyczny sposób opowiada o codzienności homoseksualnych mężczyzn, ich problemach i środowisku. Komiksy często opierają się na doświadczeniach samego Königa oraz osób z jego otoczenia.

Jeanette Winterson – brytyjska pisarka i aktywistka feministyczna. Debiutowała w 1985 roku autobiograficzną powieścią „Nie tylko pomarańcze…” opowiadającą m.in. o coming oucie w konserwatywnej rodzinie. Do jej najbardziej znanych tytułów należy „Po co ci szczęście, jeśli możesz być normalna?” z 2011 roku.

Ocean Vuong – amerykański pisarz i poeta wietnamskiego pochodzenia, wykładowca akademicki. Jego najbardziej znanym dziełem jest powieść „Wspaniali jesteśmy tylko przez chwilę” z 2019 roku.

Polecane tytuły i nowości z kategorii LGBT and Queer

• „My Child Is Trans, Now What?: A Joy-Centered Approach to Support”, Ben V. Greene
• „I Will Greet the Sun Again”, Khashayar J. Khabushani
• „Paradise Rot”, Jenny Hval
• „Hot Summer”, Elle Everhart
• „These Violent Delights”, Micah Nemerever