Wegetarianka

POWIEŚĆ DZIWACZNA - I TO W DOBRYM SENSIE

KULTURIADA

Od pewnego czasu realizuję małe czytelnicze postanowienie, by w mojej biblioteczce znalazło się przynajmniej jedno dzieło każdego laureata Literackiej Nagrody Nobla, a następnie stopniowo poznawać ich twórczość. Dzięki temu odkryłem już takich autorów jak Steinbeck, Marquez czy Faulkner (nie wspominając o polskich noblistach), choć muszę przyznać, że szczególnie mocno interesują mnie współcześni laureaci tej nagrody. Na półce czekają już między innymi Gurnah, Krasznahorkai, Ishiguro, a także bohaterka dzisiejszej recenzji – Han Kang wraz ze swoją najbardziej rozpoznawalną powieścią, „Wegetarianką”. To właśnie od niej postanowiłem rozpocząć swoją przygodę z noblistami XXI wieku. Już na samym początku muszę przyznać, że byłem zaskoczony, iż książka tego typu mogła odegrać istotną rolę w drodze Han Kang do Literackiej Nagrody Nobla. Nie znam jeszcze innych utworów autorki, jednak trudno nie zauważyć, że ogromny sukces „Wegetarianki” z pewnością przyczynił się do zwrócenia uwagi Akademii Szwedzkiej na koreańską pisarkę. Nie mówię tego oczywiście jako krytyki samej decyzji o przyznaniu nagrody – wręcz przeciwnie. Po prostu nie spodziewałem się, że właśnie taki rodzaj literatury może zostać wyróżniony tak prestiżowym laurem, co jako miłośnika literackiej różnorodności i eksperymentów bardzo mnie cieszy. „Wegetarianka” jest bowiem książką osobliwą – i właśnie to określenie najlepiej oddaje moje odczucia po lekturze. Towarzyszył mi cały wachlarz emocji: od znużenia i frustracji, aż po autentyczny zachwyt i fascynację. To powieść, która nieustannie prowokuje reakcje i z pewnością nie pozostawia czytelnika obojętnym. Sam wciąż nie jestem pewien, czy jest to książka idealnie trafiająca w mój gust, ale nie mam wątpliwości, że jeszcze długo będzie wracać do mnie w myślach i zachęcać do kolejnych interpretacji. Już sama konstrukcja utworu może wprawić czytelnika w zakłopotanie. „Wegetarianka” składa się z trzech powiązanych ze sobą nowel, które z różnych perspektyw przedstawiają losy głównej bohaterki po podjęciu decyzji o przejściu na wegetarianizm. Warto przy tym pamiętać, że Han Kang opisuje koreańskie realia, znacząco odmienne od tych, które znamy z Europy. Dla bohaterki taki wybór oznacza nie tylko zmianę sposobu odżywiania, ale również złamanie głęboko zakorzenionych norm społecznych i kulturowych, co prowadzi do niezrozumienia, napiętnowania i odrzucenia przez otoczenie. Sam wegetarianizm jest tutaj oczywiście symbolem czegoś znacznie większego. W moim odbiorze stanowi formę buntu przeciwko społecznym ograniczeniom, tradycjom i konwenansom, które nie pozostawiają przestrzeni na wyrażenie własnej tożsamości. Bohaterka nie sprzeciwia się wyłącznie jedzeniu mięsa, ale przede wszystkim presji społecznej i konieczności podporządkowania się oczekiwaniom innych, szczególnie dotkliwie odczuwanym przez kobiety. To oczywiście tylko jedna z wielu możliwych interpretacji, ponieważ książka Han Kang pozostawia ogromne pole do własnych odczytań. I właśnie w tym tkwi jej siła – jest pełna symboliki, niedopowiedzeń i ukrytych znaczeń, które nieustannie zachęcają do poszukiwania głębszego sensu. „Wegetarianka” jest także powieścią odważną i bezkompromisową. Porusza tematy, które nawet dziś mogą budzić kontrowersje, a w kulturach Dalekiego Wschodu bywają jeszcze bardziej drażliwe. Potrafi być perwersyjna, by chwilę później przedstawić tę samą perwersję w niemal poetyckim i zaskakująco romantycznym świetle. Bywa brutalna i przygnębiająca, a zaraz potem wprowadza czytelnika w stan emocjonalnego odrętwienia. Każda z trzech części wywołuje nieco inne emocje i każdą można analizować niemal jako osobny utwór. Osobiście najmniej przekonała mnie ostatnia nowela rozgrywająca się w szpitalu, natomiast druga część, skupiona wokół pewnego projektu artystycznego, do dziś pozostaje w mojej pamięci i regularnie wracam do niej myślami. Nie będę ukrywał – „Wegetarianka” to książka bardzo specyficzna. Trudno również jednoznacznie przypisać ją do jednego gatunku. Jest jednocześnie powieścią obyczajową, perwersyjnym romansem, społecznym thrillerem, a momentami nawet realizmem magicznym. Wszystkie te elementy tworzą wspólnie historię pełną melancholii, absurdu i niepokoju. To książka, która potrafi zachwycić, by chwilę później wywołać zmęczenie lub poczucie dezorientacji. Czy zatem polecam „Wegetariankę”? Szczerze mówiąc – sam nie mam jednoznacznej odpowiedzi. To powieść wymagająca, nietypowa i zdecydowanie inna od tego, czego można się spodziewać przed rozpoczęciem lektury. Z jednej strony Han Kang imponuje stylem i sposobem prowadzenia narracji, z drugiej pozostawia tak wiele niedopowiedzeń, że część czytelników może po zakończeniu książki odczuwać pewien niedosyt. Mimo to uważam, że warto po nią sięgnąć – choćby ze względu na jej niewielką objętość i przystępność, dzięki którym szybko można przekonać się, czy taki rodzaj literatury do nas przemawia. Przede wszystkim jednak warto przeczytać ją po to, by samemu sprawdzić, jakie emocje wywoła. Jednego jestem pewien – obok tej książki trudno przejść obojętnie.