Książki
E-booki
Audiobooki
Muzyka
Filmy
Gry i zabawki
Papiernik
Zacznij wpisywać, aby wyszukać post!
Burza i opór. Najlepsze książki o powstaniu warszawskim – 18 tytułów, które warto znać
7/7/2025
Mateusz Kołota
Trudno wskazać wydarzenie, które w historii II wojny światowej odcisnęłoby się w świadomości Polaków równie tragicznym piętnem, co powstanie warszawskie. W tym roku czeka nas 81. rocznica tej największej akcji zbrojnej państwa podziemnego w okupowanej Europie. To doskonała okazja, aby sięgnąć po jedną z książek o powstaniu warszawskim i dowiedzieć się więcej o genezie i przebiegu tego brzemiennego w skutkach dla stolicy naszego kraju wydarzenia.
Zrozumieć powstanie warszawskie. Książki, po które warto sięgnąć
„Powstanie '44”, Norman Davies
Zaczynamy od monumentalnej, bo liczącej prawie 1000 stron, publikacji Normana Daviesa – wybitnego historyka brytyjsko-polskiego pochodzenia. „Powstanie’44” to książka koncentrująca się zarówno na przebiegu powstania i jego kluczowych punktach, jak i genezie oraz późniejszych następstwach. Davies nie boi się również stawiać w niej trudnych pytań – na przykład o rolę aliantów i o to, jak to się stało, że przez tyle tygodni walk nie zdecydowali się oni udzielić powstańcom wystarczającej pomocy.
„Kronika powstania warszawskiego”, Andrzej Krzysztof Kunert
Szczegółowy zapis przebiegu powstania dzień po dniu. Jego atutem jest obecność licznych zdjęć, fragmentów osobistych notatek i komentarzy prasowych, pozwalających jeszcze lepiej unaocznić sobie tragedię i opór mieszkańców Warszawy. Zdecydowanie warte polecenia – zwłaszcza jeśli przepadasz za taką formą książek historycznych.
„Powstanie warszawskie. Rozpoznani”, Iza Michalewicz, Maciej Piwowarczuk
Historie osób, których losy ożyły na nowo dzięki fotografiom z powstania warszawskiego, to rezultat akcji „Rozpoznaj” organizowanej przez Muzeum Powstania Warszawskiego. Książka autorstwa Izabeli Michalewicz i Michała Piwowarczuka nie tylko przedstawia biografie tych osób, ale również ukazuje, jak doświadczenia z powstania wpłynęły na ich dalsze życie oraz późniejsze wybory.
„Nasza powstańcza młodość”, Małgorzata Czerwińska-Buczek
Poruszające świadectwo uczestników powstania warszawskiego, którzy po kilkudziesięciu latach zdecydowali się opowiedzieć swoją historię dziennikarce Małgorzacie Czerwińskiej-Buczek. W przytoczonych przez nich historiach dzielą się przeżyciami z burzliwego okresu konspiracyjnego, wspominając swoich przyjaciół, wracając pamięcią do powstańczej Warszawy, wreszcie – opowiadając, jak wyglądało ich życie już po jego zakończeniu. To unikalna szansa poznania historii powstania warszawskiego z osobistej perspektywy jego uczestników.
„Powstanie warszawskie 1944”, Hans von Krannhals
Książka napisana przez Krannhalsa to jeden z najważniejszych głosów „drugiej strony”. Stanowi rzadko spotykane spojrzenie z perspektywy niemieckich archiwów wojskowych oraz zachowanych meldunków i rozkazów. Autor na podstawie tysięcy stron dokumentów rekonstruuje niemieckie zbrodnie, które rozegrały się na ulicach milionowego miasta – w samym sercu Europy.
Von Krannhals nie tylko odsłania barbarzyństwo i okrucieństwa, jakich dopuścili się żołnierze Wehrmachtu i Waffen-SS na polskich cywilach i wziętych do niewoli powstańcach, ale też krytycznie przygląda się strategii dowództwa Armii Krajowej, które doprowadziło do wybuchu nieprzygotowanego zrywu.
W Niemczech książka ta wywołała burzę i liczne dyskusje, w Polsce mogła się ukazać dopiero po wielu latach. Dziś to jeden z kluczowych głosów w debacie o powstaniu. Choć lektura ta – miejscami sucha i faktograficzna – nie należy do najłatwiejszych, to jest jedną z najważniejszych pozycji dotyczących powstania.
„Mrówka na szachownicy”, Jan Kurdwanowski
Jedna z najbardziej kontrowersyjnych książek o powstaniu warszawskim. „Mrówka na szachownicy” to surowa refleksja młodego uczestnika sierpniowego zrywu. Autor nie sili się na patos i budowanie sztucznej legendy, lecz przekazuje relację z niewyobrażalnego dramatu, jaki rozegrał się na warszawskich ulicach. Brutalny realizm i bezkompromisowy antyheroizm to cechy, które wyróżniają tę książkę.
Choć publikacja ta ukazała się wiele lat po wojnie, jej styl i ton natychmiast wzbudziły kontrowersje oraz sprzeciw środowisk kombatanckich. Kurdwanowski z chirurgiczną precyzją – jak przystało na studenta medycyny – opisuje dramat cywilów, absurdalne rozkazy przełożonych i wszechobecny chaos. Lektura przełamuje schematy i prowokuje do refleksji. Jest to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć prawdziwe oblicze sierpniowego koszmaru.
„Błyskawica. Historia Wandy Traczyk-Stawskiej, żołnierza powstania warszawskiego”, Michał Wójcik
Fascynujący wywiad z Wandą Traczyk-Stawską, pseudonim „Pączek” – żołnierki Armii Krajowej i działaczki niepodległościowej, pełniącej w czasie powstania warszawskiego funkcję łączniczki i strzelca. W rozmowie z Michałem Wójcikiem opowiada o swoim dzieciństwie sprzed wybuchu wojny, motywacjach, które pchnęły ją do wstąpienia w szeregi Polskiego Państwa Podziemnego, przebiegu powstania i latach powojennych. To barwny opis jednej z najbardziej wyrazistych powstanek warszawskich – która mimo swojego wieku do dziś chętnie angażuje się w życie społeczno-polityczne.
„Chcieliśmy być wolni. Powstanie warszawskie 1944”, praca zbiorowa
Czas na jedną z najbardziej wyjątkowych pozycji w zestawieniu. „Chcieliśmy być wolni” jest bowiem pozycją napisaną przez historyków związanych z Muzeum Powstania Warszawskiego. W swojej pracy odpowiadają oni na szereg pytań, przybliżających nieznane dotąd szerzej fakty na temat powstania. Jak wyglądał przebieg powstania w Puszczy Kampinoskiej? Czym były „krowy” i dlaczego siały tak wielkie zniszczenie na ulicach Warszawy? Jak to się stało, że wśród nazwisk na Murze Pamięci można natrafić na nazwiska amerykańskich czy kanadyjskich lotników? To tylko kilka intrygujących kwestii, jakie poruszają autorzy tej książki.
„Warszawskie dzieci '44. Prawdziwe historie dzieci w powstańczej Warszawie”, Agnieszka Cubała
Dziecięcy uczestnicy to jedna z najbardziej tragicznych kart w historii wojennej Warszawy. Przedwcześnie dorosłe, zmuszone były już od najmłodszych lat doświadczyć bólu, głodu czy cierpienia. W swojej książce „Warszawskie dzieci '44. Prawdziwe historie dzieci w powstańczej Warszawie” Agnieszka Cubała patrzy na przebieg sierpnia, września i października 1944 oczami najmłodszych, ukazując ich heroizm oraz cenę, jaką musiały zapłacić, aby przeżyć. Swoimi wspomnieniami dzielą się z nią także takie osoby, jak Beata Tyszkiewicz, Magdalena Zawadzka, Krzysztof Zanussi czy Mścisław Lurie – syn tragicznie ocalałej z rzezi Woli Wandy Lurie, która straciła podczas powstania trójkę swoich malutkich dzieci.
„Kedywianki w akcji”, Agnieszka Lewandowska-Kąkol
Książka Agnieszki Lewandowskiej-Kąkol wydobywa z cienia i przywraca pamięci bohaterki polskiego podziemia. Autorka opowiada o dziewczynach walczących w strukturach Kedywu Armii Krajowej i często wykonujących najtrudniejsze zadania, w myśl zasady „gdzie diabeł nie może…”. Każdego dnia podczas niemieckiej okupacji tysiące polskich kobiet narażało życie poprzez przenoszenie meldunków i broni oraz udział w akcjach, walcząc również z bronią w ręku.
To opowieść o losach niezłomnych kobiet, które łączyły odwagę z działalnością konspiracyjną i codziennym życiem – nie rezygnując z własnej tożsamości, marzeń i kobiecości. „Kedywianki w akcji” wyróżniają się unikalną kobiecą perspektywą, przez co książka ta jest szczególnie ważna wśród licznych publikacji o tematyce powstańczej. Nie znajdziemy tu oceny powstania warszawskiego, lecz opowieści o inteligentnych i niezwykle odważnych kobietach.
„Przewodnik po powstańczej Warszawie”, Jerzy S. Majewski, Tomasz Urzykowski
Po książkach wspomnieniowych oraz dokumentalnych czas na przewodnik, który na nowo odkrywa topografię powstania. Autorzy tego tytułu dołożyli wszelkich starań, by nie była to kolejna konwencjonalna książka o powstaniu, lecz niepowtarzalna okazja do spaceru przez trudną i bolesną historię naszej stolicy. Dzięki archiwalnym relacjom, aktualnym zdjęciom miejsc walk i męczeństwa oraz wielu ciekawostkom możemy ożywić pamięć i przenieść się na ulice lub barykady walczącego miasta. „Przewodnik po powstańczej Warszawie” to jedna z najlepszych i najciekawszych pozycji dotyczących sierpniowego zrywu.
Autorzy, łącząc pasję varsavianistyczną z szacunkiem do historii, stworzyli lekturę obowiązkową nie tylko dla miłośników Warszawy, ale również dla każdego, kto chce zobaczyć powstanie warszawskie z bliska. Na co dzień mijamy w Warszawie dziesiątki miejsc, o które 81 lat temu walczyli Polacy mający w sercach wolność jako najwyższą wartość. To spojrzenie na Warszawę – zarówno oczami wyobraźni, jak i przez obiektyw aparatu. Po lekturze tej książki żaden spacer po Woli, Starówce czy Mokotowie nie będzie taki sam.
W przygotowanym przez nas zestawieniu najlepszych książek o powstaniu warszawskim nie mogło zabraknąć głośnego „Obłędu’44” Piotra Zychowicza. Na jego łamach przeciwstawia się tezie uznającej zasadność wybuchu powstania, przytaczając argumenty dowodzące, że jego przebieg już na wiele miesięcy wstecz skazany był na niepowodzenie. Jak napisał o niej jeden z recenzentów:
„>>Obłęd ’44<< Piotra Zychowicza wywoła falę świętego oburzenia. Nie zaszkodzi ona jednak tej książce, której autor – późny wnuk Józefa Mackiewicza – rozprawia się z mitami narosłymi w ciągu ostatnich 70 lat. Mitami wyjątkowo trwałymi i równie wyjątkowo szkodliwymi”.
Warto przeczytać. Choćby po to, aby wyrobić sobie na jej temat własną opinię.
„Sten pod pachą, bimber w szklance... Życie codzienne powstańczej Warszawy”, Agnieszka Cubała
Życie w czasie powstania warszawskiego to nie tylko zacięte walki, bombardowania oraz bolesne konfrontacje ze śmiercią i cierpieniem, lecz także... codzienność. Za barykadami toczyło się barwne życie, a mieszkańcy stolicy starali się stwarzać namiastki normalności, świadomi, że każda noc może być ich ostatnią. W swojej książce „Sten pod pachą, bimber w szklance” Agnieszka Cubała ukazuje nie tylko dramaty i heroiczną walkę, ale także wzruszenia i humor, który dla wielu stał się formą przetrwania w obliczu działań nieprzyjaciela.
„Miłość`44. 44 prawdziwe historie powstańczej miłości”, Agnieszka Cubała
Kolejną z książek Agnieszki Cubały w naszym zestawieniu jest „Miłość’44”, pokazującą różne odcienie miłości w czasie powstania warszawskiego – czasem przynoszącej nadzieję i spełnienie, czasem pełną dramatyzmu i będącą ostatnią doświadczoną przyjemnością w życiu. W poszczególnych rozdziałach autorka przytacza historie osób pochodzących z różnych warstw społecznych – tyle samo miejsca poświęcając porywom serca stołecznych poetów i artystów, jak i zwykłych warszawiaków.
„Miłość w powstaniu warszawskim”, Sławomir Koper
W podobnym klimacie utrzymana została książka Sławomira Kopera, który dotarł do przejmujących relacji uczestników powstania, którzy opowiedzieli o wielkich uczuciach, jakie przytrafiły im się właśnie w tym okresie. Od legendarnego ślubu „Lili” i „Pałąka”, po historie, które dotąd nie ujrzały światła dziennego. Morze wzruszeń gwarantowane!
„Pamiętnik z powstania warszawskiego”, Miron Białoszewski
Jedna z najważniejszych książek o powstaniu warszawskim napisanych z perspektywy cywila. Nie jest to jednak wierna relacja z poszczególnych dni. „Pamiętnik z powstania warszawskiego” unika bowiem kronikarskości, patosu i epatowania okrucieństwem, ukazując dramat uczestników tamtych wydarzeń przeżywany w naprędce zbudowanej kuchni, na prowizorycznym łóżku w piwnicy czy podczas przemierzania wąskiego kanału. Potoczny, dynamiczny i celowo nieco niedbały język pozwolił Białoszewskiego na ukazanie własnej prawdy o powstaniu – powstaniu, w którym jego jedynym celem było przeżyć.
„Warszawa 1944. Alternatywna historia powstania warszawskiego”, Szymon Nowak
A gdyby... na wieść o wybuchu powstania Stalin rozkazał marszałkowi Rokossowskiemu pomoc ludności Warszawy i dostarczenie jej broni? Stacjonujące nieopodal oddziały żołnierzy węgierskich dołączyłyby do walk o stolicę? Powstanie nie wybuchłoby, a kilkadziesiąt tysięcy warszawiaków pracowałoby przy budowie Festung Breslau? To tylko kilka intrygujących scenariuszy, jakie kreśli Szymon Nowak – autor „Warszawy 1944. Alternatywnej historia powstania warszawskiego”.
„Artyści ’44. Gwiazdy w powstaniu warszawskim”, Agnieszka Cubała
Mieczysław Fogg. Hanka Brzezińska. Alina Janowska. Władysław Szpilman. To tylko kilka nazwisk ze świata kultury i sztuki znanych każdemu warszawiakowi okresu wojennego, którzy przeszli przez piekło powstania warszawskiego. Część z nich uczestniczyła w nim jako powstańcy, walcząc z bronią w ręku, część podnosiła na duchu innych, organizując koncerty i dając przedstawienia, a część uciekała razem ludnością cywilną, robiąc wszystko, aby ocalić swoich najbliższych. Autorka przybliża historię każdego z nich, pokazując, jak doświadczenie powstania wpłynęło na życie każdego z nich – zarówno po jego zakończeniu, jak i wiele lat później.
Sprawdź również inne artykuły na naszym blogu poświęcone podobnej tematyce:
- Książki o Warszawie – 23 propozycje nie tylko dla warszawiaka
- Najlepsze książki historyczne – 17 książek, które warto znać
- Ocalić od zapomnienia. Najlepsze książki o Auschwitz
- Książki o Holokauście – 15 poruszających tytułów poświęconych zagładzie Żydów
- Kołem się toczy – ciekawe książki o historii Polski
- „Radość soboty” – recenzja i historia twórców kroniki warszawskiego getta
- Getto warszawskie – 7 książek o starciu Dawida z Goliatem
Komentarze
Zamieszczenie komentarza nie wymaga logowania. Sklep nie prowadzi weryfikacji, czy autorzy komentarza odnoszący się do towarów nabyli lub użytkowali dany produkt.
Wyniki wyszukiwania dla
